### საკითხები

- #### TOR-ბრაუზერის შესახებ

  იხილეთ, როგორ შეუძლია Tor-ბრაუზერს თქვენი პირადულობის ხელყოფისა და ვინაობის გამჟღავნებისგან დაცვა

- #### ჩამოტვირთვა

  როგორ ჩამოვტვირთო Tor-ბრაუზერი

- #### დაყენება

  Tor-ბრაუზერის დაყენება

- #### TOR-ბრაუზერის პირველი გაშვება

  იხილეთ, თუ როგორ უნდა გამოიყენოთ Tor-ბრაუზერი პირველად

- #### ᲐᲛᲝᲪᲜᲝᲑᲘᲡ ᲐᲦᲙᲕᲔᲗᲐ

  როგორ აღკვეთს Tor-ბრაუზერი ამოცნობის შეტევებს

- #### გვერდის ავლა

  რა უნდა მოიმოქმედოთ თუ Tor-ქსელი შეზღუდულია

- #### ხიდები

  მისაერთებელი გადამყვანების დიდი ნაწილი, მათ შორის obfs4, ეფუძნება „ხიდურ“ გადამცემებს

- #### ვინაობის მართვა

  იხილეთ ვრცლად, თუ როგორ უნდა მართოთ პირადი და ვინაობის დამდგენი„ მონაცემები Tor-ბრაუზერში

- #### ONION-მომსახურებები

  მომსახურებები, რომლებიც მხოლოდ Tor-იდანაა ხელმისაწვდომი

- #### დაცული კავშირები

  იხილეთ ვრცლად, თუ როგორ უნდა დაიცვათ მონაცემები Tor-ბრაუზერითა და HTTPS-ით

- #### უსაფრთხოების პარამეტრები

  Tor-ბრაუზერის გამართვა უსაფრთხოებისა და მოსახერხებლად გამოყენებისთვის

- #### ხარვეზების მოგვარება

  როგორ მოვიქცე, თუ Tor-ბრაუზერი არ მუშაობს

- #### განახლება

  როგორ განვაახლოთ Tor-ბრაუზერი

- #### მოდულები, დამატებები და JAVASCRIPT

  როგორ იყენებს Tor-ბრაუზერი დამატებებს, მოდულებსა და JavaScript-ს

- #### ამოშლა

  როგორ ხდება Tor-ბრაუზერის სისტემიდან ამოშლა

- #### მობილური TOR

  იხილეთ Tor მობილური მოწყობილობებისთვის

- #### გამოვლენილი ხარვეზები

  გამოვლენილი ხარვეზები

- #### TOR-ბრაუზერი სატარებლად

  როგორ შეიძლება დაყენდეს Tor-ბრაუზერი მოსახსნელ მეხსიერებაზე

- #### მხარდაჭერა

  როგორ მიიღოთ დახმარება, მოგვახსენოთ ხარვეზი ან გამოგვეხმაუროთ

## TOR-ბრაუზერის შესახებ

Tor-ბრაუზერი იყენებს Tor-ქსელს თქვენი პირადულობისა და ვინაობის გამჟღავნებისგან დასაცავად. Tor-ქსელის გამოყენებას ორი მთავარი უპირატესობა გააჩნია:

- თქვენი ინტერნეტმომსახურების მომწოდებელი, დამსაქმებელი და ნებისმიერი სხვა ადგილობრივი ზედამხედველი თქვენი კავშირისა, ვერ შეძლებს თვალი ადევნოს თქვენს მოქმედებებს ინტერნეტში, მათ შორის მონახულებული გვერდების დასახელებებსა და მისამართებს.

- ვებსაიტების ან მომსახურებების უკან მდგომნი და ნებისმიერი სხვა მათი თვალყურისმდევნებელი იხილავს მხოლოდ იმას, რომ კავშირი მოდის Tor-ქსელიდან, ნაცვლად თქვენი ნამდვილი ინტერნეტმისამართისა (IP), შესაბამისად ვერ გაიგებენ ვინ ხართ, სანამ თავად არ გაამხელთ საკუთარ ვინაობას.

ამასთანავე, Tor-ბრაუზერი არ აძლევს საშუალებას ვებსაიტებს დაგიმახსოვრონ ან ამოგიცნონ ბრაუზერში გამართული პარამეტრების მიხედვით.

ნაგულისხმევად Tor-ბრაუზერი არ ინახავს მონახულებული გვერდების ისტორიას. ფუნთუშები მოქმედია მხოლოდ ერთი სეანსი (Tor-ბრაუზერის დახურვამდე ან ახალი ვინაობის მოთხოვნამდე).

### როგორ მუშაობს TOR

Tor წარმოადგენს გვირაბების ერთგვარ ქსელს, რომელიც საშუალებას გაძლევთ პირადი მონაცემების დაცვით და უსაფრთხოდ ისარგებლოთ ინტერნეტით. Tor აგზავნის მონაცემებს სამი შემთხვევით არჩეული მომსახურე კომპიუტერის (ე.წ. გადამცემი წერტილის) გავლით Tor-ქსელში. წრედის ბოლო გადამცემი კი (ანუ „გამსვლელი წერტილი“) ამ მონაცემებს, შემდგომ აგზავნის ღია ინტერნეტში.

ზემოთ სურათზე ნაჩვენებია, როგორ ათვალიერებს გვერდებს მომხმარებელი Tor-ით რამდენიმე გადამცემის გავლით, რომლებიც ხახვებითაა წარმოდგენილი, ამასთანავე, კავშირი დაშიფრულია და გაიშიფრება თითოეულ კვანძთან.

## ჩამოტვირთვა

ყველაზე მეტად უსაფრთხო და მარტივი გზა Tor-ბრაუზერის ჩამოსატვირთად, Tor-პროექტის ოფიციალური ვებსაიტია https://www.torproject.org/ka/download. თქვენი კავშირი საიტთან დაცულია HTTPS-არხით, რომელიც არ აძლევს უცხო პირებს კავშირში ჩართვის ან გვერდის გაყალბების საშუალებას.

მიუხედავად ამისა, ზოგ შემთხვევაში შესაძლოა, არ იყოს შესაძლებელი Tor-პროექტის საიტთან წვდომა: მაგალითად, როცა შეზღუდულია თქვენი ქსელიდან. ასეთ შემთხვევებში, სანაცვლოდ შეგიძლიათ გამოიყენოთ ქვემოთ მითითებული გზები:

### სათადარიგო ბმულები

თუ ვერ ახერხებთ Tor-ბრაუზერის ჩამოტვირთვას Tor-პროექტის მთავარი საიტიდან, სანაცვლოდ შეგიძლიათ გამოიყენოთ ოფიციალური სათადარიგო ბმულები, ან EFF, ან La Cebolla.

### GetTor

GetTor წარმოადგენს მომსახურებას, რომელიც წერილზე პასუხის სახით ავტომატურად აგზავნის Tor-ბრაუზერის უახლესი ვერსიების ჩამოსატვირთ ბმულებს, განთავსებულს სხვადასხვა საიტებზე, როგორებიცაა Dropbox, Google Drive და GitHub.

### GETTOR-ის გამოყენება ელფოსტით

გაგზავნეთ წერილი ელფოსტაზე gettor@torproject.org და შიგთავსში ჩაუწერეთ მხოლოდ „windows“, „osx“ ან „linux“ (ბრჭყალების გარეშე), თქვენი სისტემის შესაბამისად. მაგალითად, Tor-ბრაუზერის ჩამოსატვირთად Windows-ისთვის, გაგზავნეთ წერილი ელფოსტაზე gettor@torproject.org სიტყვით „windows“.

GetTor ავტომატურად უპასუხებს წერილს ელფოსტაზე ბმულებით, რომლებითაც შეგეძლებათ ჩამოტვირთოთ Tor-ბრაუზერის დასაყენებელი პროგრამა დაშიფრული ხელმოწერით (ჩამოტვირთული ფაილის ნამდვილობის შესამოწმებლად), ერთგვარი გასაღების ანაბეჭდით, რომელიც წარმოადგენს ფაილის სადარჯამს. ასევე შესაძლოა, შემოთავაზებული იყოს არჩევანი „32-ბიტიანსა“ და „64-ბიტიანს“ შორის: ეს დამოკიდებულია თქვენი კომპიუტერის სისტემაზე.

### GETTOR-ის გამოყენება TELEGRAM-ით

გაუგზავნეთ წერილი @GetTor_Bot-ს Telegram-ზე.

- შეეხეთ ღილაკს 'Start' ან აკრიფეთ `/start` მიმოწერის არეში.

- აირჩიეთ ენა.

- ორი გზა იქნება Tor-ბრაუზერის ჩამოსატვირთად.

  - შეეხეთ ტექსტს 'Send me Tor Browser' და აირჩიეთ თქვენი საოპერაციო სისტემა. GetTor გიპასუხებთ ჩამოსატვირთი Tor-ბრაუზერის ფაილითა და მისი ხელმოწერით ნამდვილობის დასამოწმებლად.
  - შეეხეთ ტექსტს 'Send me other mirrors for the Tor Browser', რომ ჩამოტვირთოთ რომელიმე სათადარიგო ბმულიდან.

## დაყენება

## სისტემის მოთხოვნები

Tor-ბრაუზერის საფუძვლად გამოყენებულია Mozilla Firefox ESR (გაფართოებული მხარდაჭერის გამოშვება), რომელიც დროდადრო იღებს უსაფრთხოების გადამწყვეტი საშუალებებისთვის განახლებებს Firefox-ის მთავარი ვერსიიდან. ამ განახლების შედეგად მოძველებული საოპერაციო სისტემები თანდათან შეუსაბამო გახდება პროგრამისთვის საჭირო ხელსაწყოების ახალ ვერსიებთან, რომლებიც მხოლოდ ბოლოდროინდელ სისტემებზეა ხელმისაწვდომი. ვადაგასული სისტემების მხარდაჭერა ხიფათის ქვეშ ამყოფებს Tor-ბრაუზერის უსაფრთხოებას, ვინაიდან საჭირო იქნება დაცვის განახლებული საშუალებებისა და იმ ხერხების გამოთიშვა, რომლებიც გადამწყვეტია მომხმარებელთა ვინაობის გაუმხელობისთვის ინტერნეტში.

გაითვალისწინეთ: აღარ იქნება მხარდაჭერილი Windows 7, 8, და 8.1, აგრეთვე macOS 10.12-იდან 10.14-ამდე მას შემდეგ, რაც გამოვა Tor-ბრაუზერი 14. მომხმარებლები მოძველებული საოპერაციო სისტემებით კვლავ მიიღებენ უსაფრთხოების განახლებებს Tor-ბრაუზერისთვის 13.5 სულ მცირე 2025 წლის სექტემბრამდე მაინც. გთხოვთ მიჰყვეთ მითითებებს Tor-ფორუმის წერილიდან, რომ ჩამოტვირთოთ Tor-ბრაუზერი 13.5 მოძველებული სისტემებისთვის. დაჟინებით გირჩევთ, განაახლოთ, რომ წვდომა გქონდეთ ბოლოს გამოშვებულ და უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ შესაძლებლობებთან, რომელთაც გთავაზობთ Tor-ბრაუზერი.

### Windows

საოპერაციო სისტემები (32-ბიტიანი და 64-ბიტიანი):

- Windows 10
- Windows 11

### macOS

- macOS 10.15 და უფრო ახალი.

### Linux

Tor-ბრაუზერი მხარდაჭერილია Linux-ზე დაფუძნებულ ყველა თანამედროვე სისტემაზე. გთხოვთ შეგვეხმიანოთ თუ დაბრკოლებას აწყდებით დაყენებისას.

### Android

- Android 5.0 ან უფრო ახალი.

## დაყენება

### Windows-ზე

1. გადადით Tor-ბრაუზერის ჩამოტვირთვის გვერდზე.

2. ჩამოტვირთეთ Windows-ზე `.exe` ფაილი.

3. (სასურველია) ფაილის ნამდვილობის დამოწმება ხელმოწერით.

4. მას შემდეგ, რაც ჩამოტვირთვა დასრულდება, ორჯერ დაწკაპეთ `.exe` ფაილი. დაელოდეთ დაყენების მეგზურის მუშაობის დასრულებას.

### macOS-ზე

1. გადადით Tor-ბრაუზერის ჩამოტვირთვის გვერდზე.

2. ჩამოტვირთეთ macOS-ის `.dmg` ფაილი.

3. (სასურველია) ფაილის ნამდვილობის დამოწმება ხელმოწერით.

4. მას შემდეგ, რაც ჩამოტვირთვა დასრულდება, დაწკაპეთ `.dmg` ფაილი. დაელოდეთ დაყენების მეგზურის მუშაობის დასრულებას.

### Linux-ზე

1. გადადით Tor-ბრაუზერის ჩამოტვირთვის გვერდზე.

2. ჩამოტვირთეთ Linux-ის `.tar.xz` ფაილი.

3. (სასურველია) ფაილის ნამდვილობის დამოწმება ხელმოწერით.

4. შემდეგ კი მიჰყევით ან გრაფიკულ, ან ბრძანებათა ველის მითითებებს:

#### გრაფიკული ხერხი

- როცა ჩამოტვირთვა დასრულდება, არქივის შიგთავსი გაშალეთ შესაბამისი პროგრამით.

- გადადით Tor-ბრაუზერის საქაღალდეში.

- დაწკაპეთ `start-tor-browser.desktop` ფაილი, რომ გაეშვას ბრაუზერი.

გაითვალისწინეთ: თუ ეს ნაბიჯები არ იმუშავებს, მოსინჯეთ ბრძანებების შეყვანის ხერხი.

#### ბრძანებათა ველის ხერხი

- როცა ჩამოტვირთვა დასრულდება, არქივის შიგთავსი გაშალეთ ბრძანებით `tar -xf [TB archive]`.

- Tor-ბრაუზერის საქაღალდიდანვე შეგიძლიათ გაუშვათ ბრაუზერი ბრძანებით:

  ‪`./start-tor-browser.desktop`

  შენიშვნა: თუ ეს ბრძანება არ იმუშავებს, მოგიწევთ ფაილი აქციოთ გამშვებად. ამავე საქაღალდიდან გაუშვით: `chmod +x start-tor-browser.desktop`

- იმისთვის, რომ Tor-ბრაუზერი მიეთითოს გამშვებ პროგრამად და გამოჩნდეს პროგრამების მენიუში, გამოიყენეთ ბრძანება:

  `./start-tor-browser.desktop --register-app`

იხილეთ, როგორ უნდა განაახლოთ Tor-ბრაუზერი.

## TOR-ბრაუზერის პირველი გაშვება

### ᲔᲜᲘᲡ ᲐᲠᲩᲔᲕᲐ

როდესაც გაუშვებთ Tor-ბრაუზერს, ენად მითითებული ექნება სისტემის ნაგულისხმევი ენა. Tor-ბრაუზერი ხელმისაწვდომია მრავალ ენაზე და შეგიძლიათ მიუთითოთ სასურველი მათგანი „ენის შეცვლაზე“ დაწკაპებით.

„ენის“ პარამეტრებში აირჩიეთ სასურველი ენა ჩამოსაშლელი მენიუდან.

### დაკავშირება

Tor-ბრაუზერის გაშვებისას იხილავთ Tor-თან დაკავშირების ფანჯარას. იგი გთავაზობთ აირჩიოთ, პირდაპირ დაუკავშირდეთ Tor-ქსელს, თუ გამართოთ Tor-ბრაუზერი თქვენი კავშირებისთვის. ჩაურთეთ „ყოველთვის თვითდაკავშირება“, რომ Tor-ბრაუზერი თავადვე დაუკავშირდეს ხოლმე Tor-ქსელს წინათ დამახსოვრებული პარამეტრებით ყოველ ჯერზე გახსნისას.

უმეტეს შემთხვევაში „დაკავშირებაზე“ დაჭერა საკმარისია Tor-ქსელთან მისაერთებლად დამატებითი გამართვის გარეშე.

როდესაც დააწკაპებთ, გამოჩნდება მდგომარეობის ზოლი, სადაც ნაჩვენები იქნება Tor-თან კავშირის მიმდინარეობა. თუ შედარებით სწრაფი ინტერნეტი გაქვთ და ზოლის შევსება გაიჭედება ერთ წერტილში, დაიხმარეთ „კავშირის მეგზური“ ან იხილეთ გაუმართაობის აღმოფხვრის გვერდი ხარვეზის გამოსასწორებლად. თუ იცით, რომ თქვენი კავშირი ცენზურის ქვეშაა ან პროქსის იყენებს, მაშინ უმჯობესია დაწკაპოთ „კავშირის გამართვა“.

### კავშირის მეგზური

თუ Tor იზღუდება თქვენს ადგილსამყოფელზე, ხიდი გამოგადგებათ. კავშირის მეგზური აგირჩევთ მდებარეობის მიხედვით.

თუ კავშირის მეგზური ვერ დაადგენს თქვენს ადგილსამყოფელს, აირჩიეთ მხარე ჩამოსაშლელი მენიუდან და დაწკაპეთ „ხიდის მოსინჯვა“.

### გამართვა

Tor-ბრაუზერი გაგიძღვებათ გარკვეული სახის პარამეტრების გასამართად.

კავშირის მეგზური გაცნობებთ ინტერნეტთან და Tor-ქსელთან შეერთების მდგრადობის შესახებ.

პირველი ჩასართავია „ყოველთვის თვითდაკავშირება“. როცა აყენია ჩართულზე, ყოველი გახსნისას Tor-ბრაუზერი თავადვე შეეცდება დაკავშირებას ქსელის უკვე მითითებული და დამახსოვრებული პარამეტრებით.

თუ იცით, რომ ცენზურის ქვეშ იმყოფებით ან სცადეთ დაკავშირება Tor-ქსელთან და ვერ მოხერხდა, ამასთან ვერც სხვა გადაწყვეტებმა უშველა, შეგიძლიათ სცადოთ მისაერთებელი გადამყვანების გამართვა Tor-ბრაუზერში. „ხიდებთან“ გამოჩნდება გვერდის ავლის არე, საიდანაც შეძლებთ გამართოთ მისაერთებელი გადამყვანები ან დაუკავშირდეთ ხიდებით.

### სხვა პარამეტრები

თუ თქვენი კავშირი პროქსის იყენებს, მის გასამართად გახსენით „პარამეტრები...“ და შემდეგ „მიუთითეთ, თუ როგორ დაუკავშირდეს Tor-ბრაუზერი ინტერნეტს“. ჩვეულებრივ, არაა საჭირო რამის შეცვლა. წესით, ისედაც გეცოდინებათ, თუ რომელიმე უჯრის მონიშვნაა საჭირო, რადგან იმავე პარამეტრების მითითება, სხვა ბრაუზერებზეც დაგჭირდებოდათ. თუ შესაძლებელია, გაესაუბრეთ თქვენი ქსელის ზედამხედველს, დამატებითი მითითებებისთვის. თუ თქვენი ქსელი არ იყენებს პროქსის, დაწკაპეთ „დაკავშირება“.

## ᲐᲛᲝᲪᲜᲝᲑᲘᲡ ᲐᲦᲙᲕᲔᲗᲐ

## ბრაუზერით ამოცნობის შესახებ

ბრაუზერის ამოცნობა მონაცემების მუდმივ აღრიცხვას გულისხმობს ბრაუზერის შესახებ, რომ მარჯვედ მოხერხდეს ვინაობის ან მახასიათებლების დადგენა. ბრაუზერის ყოველი პარამეტრი და შესაძლებლობა წარმოქმნის „ამოსაცნობ ანაბეჭდს“. ბრაუზერების უმეტესობა თავისდაუნებურად ქმნის სხვებისგან გამოსარჩევ ანაბეჭდს თითოეული მომხმარებლისთვის, რის მეშვეობითაც შესაძლებელი ხდება თვალის მიდევნება ინტერნეტში. ბრაუზერის ამოცნობის სიღრმისეულად გასაცნობად იხილეთ სტატიები Tor-სვეტზე: ბრაუზერის ამოცნობა: შესავალი და მომავალი გამოწვევები, აგრეთვე Tor-ბრაუზერი: საწინდარი გვერდების პირადი თვალიერებისთვის სიახლეების დასანერგად.

## რატომაა ბრაუზერით ამოცნობა სახიფათო პირადულობისთვის?

ჯერ ერთი, არავინ ითხოვს ნებართვას მომხმარებლის შესახებ მონაცემების შეგროვებისას. ბრაუზერში გაშვებულ ნებისმიერ კოდს შეუძლია შეუმჩნევლად ააგოს მოწყობილობის ამოცნობის მახასიათებლები ისე, რომ მომხმარებელს წარმოდგენაც არ ექნება ამის შესახებ.

ამასთანავე, თუ ბრაუზერის ანაბეჭდი რომელიმე მახასიათებლით ან რამდენიმე მახასიათებლის ერთობლიობით სხვებისგან გამოირჩევა, ადვილად შეიძლება მისი ამოცნობა და თვალის დევნება ინტერნეტში. ეს ნიშნავს, რომ ფუნთუშების გამოუყენებლადაც შეიძლება მოწყობილობის მიდევნება ანაბეჭდის მეშვეობით.

## როგორ აღკვეთს Tor-ბრაუზერი ამოცნობის მცდელობებს

Tor-ბრაუზერი ისეა მომართული, რომ რაც შეიძლება მეტად შეამციროს სხვადასხვა მახასიათებლის გაზომვით თითოეული მომხმარებლის გამორჩევის შესაძლებლობა. მიუხედავად იმისა, რომ შეუძლებელია სრულიად დავამსგავსოთ Tor-ბრაუზერის ყველა მომხმარებელი ერთმანეთს, მიზანია, რაც შეიძლება მეტად შევამციროთ სხვაობა „კალათებს“ შორის თითოეული მახასიათებლით. ამგვარი მიდგომა აძნელებს ცალკეული მომხმარებლისთვის თვალის მიდევნებას შედეგიანად.

ზოგიერთი მახასიათებელი, მათ შორის სისტემა და ენა, აუცილებელია საქმიანობისთვის და სრულად ვერ დაიფარება ან შეინიღბება. სამაგიეროდ, Tor-ბრაუზერი ზღუდავს ამ მახასიათებლების მრავალგვარობას და ამცირებს გარჩევის შესაძლებლობას. მაგალითად, ამცირებს შრიფტების ნუსხასა და დაჰყავს გარკვეული ოდენობის ასონიშნებამდე, უზრუნველყოფს ეკრანისა და ფანჯრის ზომების ერთგვაროვნებას მოჩარჩოებით, ამასთანავე, ზღუდავს მოთხოვნილი ენების მრავალფეროვნებას წინასწარ განსაზღვრული მცირე ნაკრებით.

მთავარი მიზანი ამოცნობის აღსაკვეთი დაცვისა Tor-ბრაუზერში ისაა, რომ საგრძნობლად გააძნელოს მომხმარებლის სხვებისგან გამოსარჩევი მონაცემების შეგროვება, რაც თავისმხრივ აუმჯობესებს პირადულობას საჭირო შესაძლებლობების დათმობის გარეშე.

## ამოცნობის ასარიდებელი შესაძლებლობები Tor-ბრაუზერში

### მოჩარჩოება

ეკრანის ზომებით ამოცნობის ასარიდებლად Tor-ბრაუზერის ფანჯრის საწყის ზომა მრგვალდება 200px x 100px რიცხვების ჯერადებამდე. მთავარი გეგმაა, რომ მომხმარებლები მოვაქციოთ საერთო კალათში, ცალკეული მათგანის გამორჩევა რომ გაძნელდეს. ეს ყველაფერი მუშაობს მანამ, მომხმარებელი შეცვლის ფანჯრის ზომებს (მაგ. გაშლის სრულ ეკრანზე). Tor-ბრაუზერს ამგვარი შემთხვევებისთვისაც გააჩნია ამოცნობისგან დაცვის საშუალება, სახელწოდებით მოჩარჩოება, ერთგვარი ხრიკი, რომლის შემმუშავებელიცაა Mozilla და პირველად 2019 წელს იყო წარმოდგენილი. იგი ამატებს დაშორებებს ბრაუზერის ფანჯრის შიგნით, რომ რაც შეიძლება მეტად მიაახლოვოს სასურველ ზომებს და მომხმარებლები ერთგვაროვან ჯგუფად აქციოს, რაც გააძნელებს რომელიმე მათგანის სხვებისგან გამორჩევას ეკრანის სიგრძე-სიგანის მეშვეობით.

სხვა სიტყვებით, ეს ხერხი ქმნის მომხმარებელთა ჯგუფებს ეკრანის საერთო ზომებით, რაც აძნელებს თითოეული მათგანის დანარჩენებისგან გამორჩევას ეკრანის მეშვეობით, ვინაიდან უმეტესობას მსგავსი ზომები ექნება.

### მომხ. წარმდგენისა და საოპერაციო სისტემის შენიღბვა

მომ. წარმდგენი არის ტექსტური მნიშვნელობა, რომელსაც ვებსაიტები იყენებს თქვენი ბრაუზერის, საოპერაციო სისტემის (OS), პროცესორის არქიტექტურის, მწარმოებლისა და ვერსიის მონაცემების დასადგენად. ვინაიდან ამ მონაცემებით მჟღავნდება, თუ რომელ საოპერაციო სისტემასა და მოწყობილობას იყენებს მომხმარებელი, ესაა ამოცნობის პირდაპირი საშუალება, რომლითაც ვებსაიტებსა თუ მეთვალყურეებს შეუძლიათ ცალკეული მომხმარებლის სხვებისგან გამორჩევა.

Tor-ბრაუზერი ამის არიდებას ცდილობს მომხ. წარმდგენის შენიღბვით. მომხმარებლებს არ შეუძლიათ ცალკეული საოპერაციო სისტემის არჩევა ან ნებისმიერი შესაძლო პლატფორმის მიმსგავსება. სამაგიეროდ, Tor-ბრაუზერი ერთგვაროვანს ხდის მომხ. წარმდგენის მნიშვნელობებს, რომ მეტად განურჩეველი გახადოს და აიცილოს პირადულობის დაცვის ცრუ შეგრძნების :

- ყველა Windows ჩანს, როგორც Windows 10.
- ყველა macOS ჩანს, როგორც OS X 10.15.
- ყველა Android, როგორც Android 10.
- ყველა სხვა სისტემა, როგორიცაა Linux-ზე დაფუძნებულები (მათ შორის Tails და Qubes), *BSD და სხვა საოპერაციო სისტემები ჯგუფდება და აღინიშნება, როგორც „Linux გარსით X11“.
- ყველა სხვა მონაცემი (არქიტექტურა თუნდაც) აგრეთვე ირჩევა საშუალოდ თითოეულ პლატფორმაზე.

ამ შემთხვევაში, ამოცნობის ასარიდებელი მიდგომა Tor-ბრაუზერში მიმართულია მომხ. წარმდგენის ნამდვილი მნიშვნელობების დასაცავად შენიღბვით, თუმცა მომხმარებელთა საკმაოდ დიდი ჯგუფების შენარჩუნებით.

მომხ. წარმდგენი ეგზავნება ვებსაიტებს HTTP-თავსართით, რომელიც ხელმისაწვდომია JavaScript-ის თვისებით `navigator.userAgent`. არათანმიმდევრულობამ ამ მნიშვნელობებისა შეიძლება გამოიწვიოს ბოტებისა და თაღლითობის აღმკვეთი საშუალებების ამოქმედება, რის შედეგადაც Tor-მომხმარებლები მიჩნეული იქნებიან ბოტებად, მათი მოთხოვნები კი დარჩება უარყოფილი, რასაც უკუ შედეგი ექნება Tor-ბრაუზერის სარგებლიანობაზე.

პირადულობის ხელსაწყოთა ნაწილი და ზოგიერთი მომხმარებელი გვთავაზობს, რომ დაფარვის საუკეთესო გზა ყველას Windows-მომხმარებლად გამოჩენა იქნება. მიუხედავად ამისა, სრულყოფილი შენიღბვა ყველა ბრაუზერის მოცვით შეუძლებელია და ამოცნობის მოქმედი ხერხებით (შრიფტებზე, შესაძლებლობებზე, ქცევებზე დაკვრივებით JavaScript-ის გამოყენებითა თუ მის გარეშე) ჩვეულებრივაა შესაძლებელი აპარატურისა და საოპერაციო სისტემის მახასიათებლების დადგენა.

Tor-ბრაუზერი მომხმარებლებს არ აძლევს საშუალებას აირჩიონ, რომელი საოპერაციო სისტემით გამოჩნდნენ. ეს განგებაა ასე: არჩევის ნებისმიერი შესაძლებლობა მხოლოდ გააიოლებს მომხმარებლის სხვებისგან გამორჩევას, და შესაბამისად, მის ამოცნობასაც. ერთგვაროვნების შეზღუდული საშუალებები არსებითი მნიშვნელობისაა მომხმარებელთა განურჩევლობისთვის, რაც უზრუნველყოფს პირადულობის საყოველთაო დაცვას.

## ამოცნობის ასარიდებელი სხვა შესაძლებლობები

გარდა მოჩარჩოებისა, Tor-ბრაუზერი აღჭურვილია სხვა მრავალი შესაძლებლობითაც ბრაუზერის ამოცნობის აღსაკვეთად და მომხმარებლის პირადულობის უზრუნველსაყოფად. მათ შორისაა, HTML5-გამოსახვით შედგენილი სურათის მოპოვების აღკვეთა, NoScript-ხელსაწყოს ჩაშენება და მონახულებული გვერდის სხვებისგან განცალკევება. სრული ჩამონათვალის გასაცნობად, იხილეთ Tor-ბრაუზერის შემუშავებისა და ჩამოყალიბების მასალები.

## გვერდის ავლა

ზოგჯერ პირდაპირი წვდომა Tor-ქსელთან იზღუდება თქვენი ინტერნეტის მომწოდებლის ან მთავრობის მიერ. Tor-ბრაუზერს გააჩნია ამ შეზღუდვებისთვის გვერდის ავლის გარკვეული საშუალებები. მათ ეწოდება „მისაერთებელი გადამყვანები“.

### მისაერთებელი გადამყვანის სახეობები

ამჟამად ოთხი სახის მისაერთებელი გადამყვანია ხელმისაწვდომი, მაგრამ სხვებიც მუშავდება.

obfs4 | obfs4 აძლევს Tor-ით მიმოცვლილ მონაცემებს შემთხვევით სახეს და ამასთან არ აღკვეთს ცენზორების მხრიდან გადამცემი ხიდების მოძიების შესაძლებლობას ინტერნეტსკანერით. obfs4 გადამცემი ხიდის აღმოჩენა და შეზღუდვა ნაკლებად მოსალოდნელია, ვიდრე მისი წინამორბედის, obfs3-გადამცემის.
meek | meek-გადამყვანები გადაცემულ მონაცემებს აძლევს ისეთ სახეს, თითქოს Tor-ქსელით სარგებლობის ნაცვლად, ცნობილ საიტებს ათვალიერებთ. meek-azure წარმოაჩენს ისე, თითქოს Microsoft-ის ვებმომსახურებებს უკავშირდებით.
Snowflake | Snowflake კავშირებს ამისამართებს მოხალისეთა მიერ უზრუნველყოფილი შუამავალი პროქსებით, შედეგად კი ისე ჩანს, თითქოს ვიდეოზარით ურეკავთ ვინმეს, ნაცვლად Tor-ით სარგებლობისა.
WebTunnel | WebTunnel ნიღბავს თქვენს კავშირს Tor-თან, წარმოაჩენს ისე, თითქოს ვებსაიტს უკავშირდებოდეთ HTTPS-არხით.

### მისაერთებელი გადამყვანების გამოყენება

მისაერთებელი გადამყვანით სარგებლობისთვის დაწკაპეთ „კავშირის გამართვას“ Tor-ბრაუზერის პირველი გაშვებისას. „ხიდების“ განყოფილებაში მონახეთ „ამორჩევა Tor-ბრაუზერის ჩაშენებული ხიდებიდან“ და დაწკაპეთ „ჩაშენებული ხიდის მითითება“. მენიუდან მიუთითეთ სასურველი მისაერთებელი გადამყვანი გამოსაყენებლად.

საჭირო მისაერთებელი გადამყვანის მითითების შემდგომ აუყევით ზემოთ და დაწკაპეთ „დაკავშირება“ პარამეტრების შესანახად.

ანდაც, თუ Tor-ბრაუზერი უკვე გაშვებულია, დაწკაპეთ „პარამეტრები“ მთავარ მენიუში (≡), ხოლო შემდეგ „დაკავშირება“ გვერდით ზოლზე. „ხიდების“ განყოფილებაში მონახეთ „ამორჩევა Tor-ბრაუზერის ჩაშენებული ხიდებიდან“ და დაწკაპეთ „ჩაშენებული ხიდის მითითება“. აირჩიეთ სასურველი მისაერთებელი გადამყვანი მოცემული მენიუდან და დაწკაპეთ „კარგი“. თქვენი პარამეტრები ავტომატურად შეინახება ჩანართის დახურვისას.

### რომელი გადამყვანი უნდა გამოვიყენო?

Tor-ის ხიდების მენიუში მოცემული თითოეული გადამყვანი, სხვადასხვაგვარად მუშაობს და მათი შედეგიანობა დამოკიდებულია გვერდის ავლის თავისებურებებზე.

თუ პირველად ცდილობთ შეზღუდული ქსელისთვის გვერდის ავლას, ჯობია მოსინჯოთ სხვადასხვა სახის გადამყვანები: obfs4, snowflake ან meek-azure.

თუ ცდით ყველა მათგანს და ვერცერთი ვერ დაგაკავშირებთ ინტერნეტთან, დაგჭირდებათ გადამცემი ხიდების მოთხოვნა ან მათი მისამართების ხელით მითითება.

მომხმარებლებმა ჩინეთიდან სასურველია, გამოიყენონ დაფარული და აღუნუსხავი obfs4-ხიდები. მისწერეთ ჩვენს Telegram-ბოტს @GetBridgesBot და აკრიფეთ `/bridges`. ან გამოგზავნეთ წერილი ელფოსტაზე frontdesk@torproject.org და თემის დასახელებაში ჩაუწერეთ „private bridge cn“. თუ უკავშირდებით სხვა ქვეყნიდან, არ დაგავიწყდეთ თქვენი ქვეყნის ან ქვეყნის კოდის მითითება წერილის თემაში ელფოსტაზე.

წაიკითხეთ ხიდების შესახებ განყოფილება და შეიტყვეთ, თუ რას წარმოადგენს ხიდები და როგორ ხდება მათი მოპოვება.

## ხიდები

მისაერთებელი გადამყვანების დიდი ნაწილი, მათ შორის obfs4, ეფუძნება „ხიდურ“ გადამცემებს. Tor-ის ჩვეულებრივი გადამცემების მსგავსად, ხიდებიც გაშვებულია მოხალისეების მიერ; თუმცაღა, განსხვავებით რიგითი გადამცემებისა, ისინი არაა საჯაროდ გამოქვეყნებული, შესაბამისად, მოწინააღმდეგე მხარე ვერ შეძლებს მათ ადვილად აღმოჩენას.

ხიდების გამოყენება მისაერთებელ გადამყვანებთან ერთად გამოსადეგია Tor-ით სარგებლობის შესანიღბად, თუმცა შესაძლოა შეანელოს კავშირი ჩვეულებრივ Tor-გადამცემებთან შედარებით.

სხვა მისაერთებელი გადამყვანები, როგორებიცაა meek და Snowflake, იყენებს ცენზურის ასარიდებელ განსხვავებულ საშუალებებს, რომლებიც არ საჭიროებს ხიდის მოძიებას. თქვენ არ დაგჭირდებათ ხიდების მისამართების მოპოვება მათ გამოსაყენებლად.

### გადამცემი ხიდების მისამართების მიღება

ვინაიდან გადამცემი ხიდები არაა საჯაროდ ხელმისაწვდომი, დაგჭირდებათ მათი მოთხოვნა. გაქვთ რამდენიმე არჩევანი:

#### ხიდების მოთხოვნა Tor-ბრაუზერშივე

თუ პირველად უშვებთ Tor-ბრაუზერს, დაწკაპეთ „კავშირის გამართვა“ Tor-პარამეტრების ფანჯრის გასახსნელად. „ხიდების“ განყოფილებაში მონახეთ „სხვა ხიდების მოძიება“ და შემდეგ დაწკაპეთ „ხიდების მოთხოვნა“, შედეგად კი Tor-პროექტი მოგაწვდით რომელიმე მათგანს. გაიარეთ Captcha-შემოწმება და დაწკაპეთ „გაგზავნა“. დაწკაპეთ „დაკავშირება“ პარამეტრების შესანახად.

ანდაც, თუ Tor-ბრაუზერი უკვე გაშვებულია, დაწკაპეთ „პარამეტრები“ მთავარ მენიუში (≡), ხოლო შემდეგ „დაკავშირება“ გვერდით ზოლზე. „ხიდების“ განყოფილებაში მონახეთ „სხვა ხიდების მოძიება“ და შემდეგ დაწკაპეთ „ხიდების მოთხოვნა“, შედეგად კი Tor-პროექტი მოგაწვდით რომელიმე მათგანს. გაიარეთ Captcha-შემოწმება და დაწკაპეთ „გაგზავნა“. თქვენი პარამეტრები ავტომატურად შეინახება ჩანართის დახურვისთანავე.

#### ხიდების გამოთხოვა ვებსაიტიდან

იხილეთ გადამცემი ხიდების ვებსაიტი. მხოლოდ დაწკაპეთ 'Just give me bridges!' და აიღეთ ხიდის მონაცემების ასლი. დამატებითი საშუალების გამოყენებისთვის სახეობად მიუთითეთ მისაერთებელი გადამყვანი და მოწოდებული ხიდები იქნება მხოლოდ IPv6-მისამართით.

#### ხიდების მოპოვება ელფოსტით

ელფოსტის bridges@torproject.org მისამართზე გამოსაგზავნად გამოიყენეთ Gmail ან Riseup და აიღეთ მიღებული ხიდების ასლი.

#### ხიდების მოპოვება Telegram-ით

გაუგზავნეთ წერილი @GetBridgesBot-ს Telegram-ზე. შეეხეთ ღილაკს 'Start' ან აკრიფეთ `/start` მიმოწერის არეში. ხიდების მისაღებად აკრიფეთ `/obfs4` ან `/webtunnel`. აიღეთ ხიდის მისამართების ასლი.

### გადამცემი ხიდების მისამართების შეყვანა

#### Tor-ბრაუზერი კომპიუტერზე

თუ პირველად უშვებთ Tor-ბრაუზერს, დაწკაპეთ „კავშირის გამართვა“ Tor-პარამეტრების ფანჯრის გასახსნელად. „ხიდის“ არეში „ნაცნობი ხიდების შეყვანისას“ დაწკაპეთ „ახალი ხიდის დამატება“ და შეიყვანეთ თითოეული ხიდის მისამართი ცალკე ხაზზე. დაწკაპეთ „დაკავშირება“ პარამეტრების შესანახად.

ანდაც, თუ Tor-ბრაუზერი უკვე გაშვებულია, დაწკაპეთ „პარამეტრები“ მთავარ მენიუში (≡), ხოლო შემდეგ „დაკავშირება“ გვერდით ზოლზე. „ხიდის“ არეში „ნაცნობი ხიდების შეყვანისას“ დაწკაპეთ „ახალი ხიდის დამატება“ და შეიყვანეთ თითოეული ხიდის მისამართი ცალკე ხაზზე. თქვენი პარამეტრები ავტომატურად შეინახება ჩანართის დახურვისას.

#### Tor-ბრაუზერი Android-ზე

შეეხეთ „პარამეტრებს“ (⚙️) და შემდეგ ჩაუყევით, რომ იხილოთ „კავშირის“ განყოფილება პარამეტრებში. შეეხეთ „ხიდის გამართვას“. გადართეთ „ხიდის გამოყენება“ და აირჩიეთ „ნაცნობი ხიდის მითითება“. შეიყვანეთ ხიდის მისამართი.

თუ დაკავშირება ვერ მოხერხდა, მოცემული გადამცემი ხიდები შესაძლოა აღარ იყოს მოქმედი. გთხოვთ, ზემოთ აღნიშნული გზების საშუალებით მოითხოვოთ სხვა ხიდების მისამართები და სცადოთ ხელახლა.

### ხიდნიშანი

თითოეული ხიდის მისამართი წარმოდგენილია ღიმილაკებით, სახელწოდებით ხიდნიშანი. ხიდნიშნებით შეიძლება გადამოწმება, წარმატებით დაემატა თუ არა სასურველი ხიდი.

ხიდნიშნები ხიდების ამოსაცნობი ადვილად აღსაქმელი საშუალებებია და არ გამოიყენება Tor-ქსელთან კავშირის ხარისხის ან ხიდის მიმდინარე მდგომარეობის აღმნიშვნელად. ღიმილაკების ნიშნები არ გამოდგება შესაყვანად. მომხმარებლებს სრულად მოუწევთ ხიდის მისამართის მითითება მასთან კავშირის დასამყარებლად.

ხიდის მისამართის გაზიარება შესაძლებელია QR-კოდით ან მთლიანი მისამართის ასლის აღებით.

## ვინაობის მართვა

როდესაც ვებსაიტს უკავშირდებით, მხოლოდ მაგ საიტის მმართველი არ აღრიცხავს თქვენს შესვლას. დღესდღეობით, საიტების უმეტესობა იყენებს სხვა საიტების მომსახურებებს, მათ შორის სოციალური ქსელების „მოწონების“ ღილაკებს, სტატისტიკის აღმრიცხველებსა და დარეკლამების საშუალებებს, რომელთაგან თითოეულს შეუძლია სხვადასხვა საიტზე თქვენს მოქმედებებს შორის კავშირის დადგენა და ერთიანად აღრიცხვა.

Tor-ქსელის გამოყენება თვალყურისმდევნებლებს არ აძლევს თქვენი მდებარეობისა და IP-მისამართის ხილვის საშუალებას, მაგრამ ამ მონაცემების გარეშეც შესაძლებელია თქვენს გარკვეულ მოქმედებებს შორის კავშირის დადგენა. ამიტომ, Tor-ბრაუზერი შეიცავს დამატებით საშუალებებსაც, რომლებითაც შეგიძლიათ განსაზღვროთ, თუ რა ინფორმაცია შეიძლება იყოს დაკავშირებული თქვენს ვინაობასთან.

### მისამართების ველი

Tor-ბრაუზერი უზრუნველყოფს თქვენი მოქმედებების მისამართების ველში მოცემული საიტის ირგლივ თავმოყრას, მაშინაც კი, თუ ორ სხვადასხვა საიტს უკავშირდებით, რომლებზეც გამოყენებულია აღრიცხვის ერთი და იგივე მომსახურებები. Tor-ბრაუზერი თითოეულის შიგთავსს ხსნის ორი განსხვავებული Tor-წრედით, შედეგად ვერცერთი აღმრიცხავი ვერ შეიტყობს, რომ ორივე კავშირი ერთი და იმავე კომპიუტერიდანაა.

მეორე მხრივ, ერთი და იმავე საიტის მისამართიდან ყველა კავშირი ერთი Tor-წრედით მოდის, რაც ნიშნავს, რომ ცალკეულ საიტზე, რამდენიმე სხვადასხვა გვერდი ჩვეულებრივ შეგიძლიათ გახსნათ სხვადასხვა ჩანართსა თუ ფანჯარაში, მონაცემების დაკარგვის გარეშე.

წრედის სქემა, რომელსაც Tor-ბრაუზერი იყენებს, შეგიძლიათ იხილოთ მისამართების ველში საიტის მონაცემების მენიუში.

წრედში მცველი ანუ შემავალი წერტილი წარმოადგენს პირველ კვანძს, რომელსაც ავტომატურად და შემთხვევითობით ირჩევს Tor. მაგრამ იგი განსხვავებულია წრედის დანარჩენი კვანძებისგან. დახასიათების საფუძველზე შეტევების ასარიდებლად მცველი კვანძი იცვლება მხოლოდ 2-3 თვეში ერთხელ, დანარჩენი კვანძები კი – ყოველი ახალი მისამართისთვის. ვრცლად მცველი გადამცემების შესახებ იხილეთ ᲮᲓᲙ და მხარდაჭერის გვერდი.

### ანგარიშებზე შესვლა TOR-ით

მიუხედავად იმისა, რომ Tor-ბრაუზერი განკუთვნილია მომხმარებლის ვინაობის სრულად დასაფარად ინტერნეტში, ზოგჯერ არის შემთხვევები, როცა Tor-ის გამოყენება გამოსადეგია საიტებზე, რომლებიც ანგარიშზე შესასვლელად საჭიროებს მომხმარებლის სახელს, პაროლს ან სხვა მონაცემებს.

თუ საიტის ანგარიშზე ჩვეულებრივი ბრაუზერით შეხვალთ, თქვენ ასევე გასცემთ თქვენს IP-მისამართსა და ადგილმდებარეობას. იგივე ეხება ელფოსტის გაგზავნასაც. ხოლო, თუ სოციალურ ქსელსა და ელფოსტაზე Tor-ბრაუზერით შეხვალთ, თქვენ შეგეძლებათ ზუსტად განსაზღვროთ, რა მონაცემების გამხელა გსურთ ამ ვებსაიტებისთვის. Tor-ბრაუზერის გამოყენება ანგარიშებზე შესასვლელად, აგრეთვე გამოსადეგია მაშინ, როცა საიტთან კავშირი ან ქსელი შეზღუდულია და ცენზურის ქვეშაა.

საიტზე Tor-ით შესვლისას, რამდენიმე რამ უნდა გაითვალისწინოთ:

- იხილეთ დაცული კავშირების გვერდი მნიშვნელოვანი ინფორმაციის მისაღებად, თუ როგორ უნდა დაიცვათ თქვენი კავშირი ანგარიშზე შესვლისას.
- Tor-ბრაუზერით კავშირისას, უმეტეს შემთხვევაში ჩანს, რომ მსოფლიოს სულ სხვა წერტილიდან შედიხართ საიტზე. ზოგიერთმა მათგანმა კი, მაგალითად ბანკებმა ან ელფოსტის მომსახურების მომწოდებლებმა, ეს შეიძლება აღიქვას თქვენი ანგარიშის უკანონო ხელყოფად და მასზე წვდომის უფლება სრულად შეზღუდოს. ერთადერთი გზა ამის მოსაგვარებლად, ანგარიშის აღდგენაა, საიტზე მოცემული მითითებების მიხედვით ან მხარდაჭერის სამსახურთან დაკავშირება და მათთვის არსებული მდგომარეობის ახსნა.

### ვინაობისა და წრედების შეცვლა

Tor-ბრაუზერის შესაძლებლობები „ახალი ვინაობა“ და „ახალი Tor-წრედი ამ საიტისთვის“. ასევე განთავსებულია მთავარ მენიუში (≡).

### ახალი ვინაობა

ეს პარამეტრი გამოსადეგია, თუ გსურთ, რომ თქვენი მომდევნო მოქმედებები ვებგვერდებზე, არ იყოს დაკავშირებული წინა მოქმედებებთან. შედეგად, ყველა გახსნილი ჩანართი და ფანჯარა დაიხურება, გასუფთავდება პირადი მონაცემები, როგორიცაა ფუნთუშები და ისტორია, შემდეგ კი ახალი კავშირებისთვის, ახალი Tor-წრედები შეიქმნება. Tor-ბრაუზერი გაგაფრთხილებთ, რომ ყველა თქვენი მოქმედება და ჩამოტვირთვა შეწყდება, ასე რომ გაითვალისწინეთ ეს ყველაფერი, სანამ გამოიყენებთ „ახალ ვინაობას“.

ამ შესაძლებლობის გამოსაყენებლად, უბრალოდ უნდა დაწკაპოთ „ახალი ვინაობა“ Tor-ბრაუზერის ხელსაწყოთა ზოლზე.

### ახალი TOR-წრედი ახალი საიტისთვის

ეს პარამეტრი გამოსადეგია მაშინ, როცა არსებული გამსვლელი წერტილით ვერ ხერხდება საჭირო საიტთან დაკავშირება ან მისი სათანადოდ ჩატვირთვა. შედეგად, მოქმედი ჩანართი ან ფანჯარა ხელახლა ჩაიტვირთება ახალი Tor-წრედით. დანარჩენი ჩანართები და ფანჯრები, რომლებშიც იმავე საიტის სხვა გვერდებია გახსნილი, აგრეთვე ახალ წრედს გამოიყენებს, ხელახლა ჩატვირთვის შემდეგ. ამ შემთხვევაში, პირადი მონაცემები არ წაიშლება და არც თქვენი მოქმედებების განცალკევება არ მოხდება, ასევე ეს ყველაფერი არ იმოქმედებს თქვენს კავშირზე სხვა საიტებთან.

ამ პარამეტრთან წვდომა აგრეთვე შეგიძლიათ ახალი წრედის არეში, მისამართების ველში მდებარე საიტის მონაცემების მენიუდან.

## ONION-მომსახურებები

Onion-მომსახურებები (წინათ ცნობილი, როგორც DarkNet ანუ „ჩრდილოვანი ქსელი“) წარმოადგენს მომსახურებებს მსგავსად საიტებისა, რომლებიც მხოლოდ Tor-ქსელის საშუალებითაა ხელმისაწვდომი.

Onion-მომსახურებებს გააჩნია გარკვეული უპირატესობები, ჩვეულებრივ, დაუცველ ქსელთან შედარებით:

- Onion-მომსახურებების მდებარეობა და IP-მისამართები დამალულია, რაც ართულებს ზედამხედველებისა და ცენზორების მიერ მათ აღმოჩენასა ან მათი გამშვებების დადგენას.
- მიმოცვლილი მონაცემები Tor-ის მომხმარებლებსა და Onion-მომსახურებებს შორის დაცულია გამჭოლი დაშიფვრით, ასე რომ შეგიძლიათ არ იდარდოთ HTTPS-ით დაკავშირებაზე.
- Onion-მომსახურების მისამართი თავისით იქმნება, ასე რომ საიტის მმართველს, არ ესაჭიროება დომენური სახელის შეძენა.
- ვინაიდან დაშიფვრაში მონაწილეობს, .onion ბმული ეხმარება Tor-ს დაადასტუროს, რომ კავშირი მართებულ მისამართთანაა დამყარებული და უნებართვო ჩარევა გამორიცხულია.

### წვდომის მიღება ONION-მომსახურებებთან

ჩვეულებრივი ვებსაიტების მსგავსად, გესაჭიროებათ Onion-მომსახურების ზუსტი მისამართის ცოდნა მასთან დასაკავშირებლად. Onion-მისამართი, როგორც წესი, შედგება 56 ასობგერისა და ციფრისგან დაბოლოებით „.onion“.

როდესაც უკავშირდებით ვებსაიტს, რომელიც onion-მომსახურებას იყენებს, Tor-ბრაუზერი გაჩვენებთ მისამართების ველში ხახვის ხატულას, კავშირის მდგომარეობის აღსანიშნავად: უსაფრთხოა და იყენებს onion-მომსახურებას. ვრცლად შეგიძლიათ გაეცნოთ Onion-მომსახურებას ხახვის ნიშანზე შეხებით წრედის გამოსახულების გვერდით მისამართების ველში.

კიდევ ერთი საშუალება Onion-საიტზე ინფორმაციის მისაღებად, თუ საიტის მფლობელს აქვს დანერგილი, არის Onion-მდებარეობა. Onion-მდებარეობა არის განსხვავებული სახის HTTP-თავსართი, რომლითაც საიტებს შეუძლია თავიანთი onion-ასლის ხალხისთვის შეთავაზება. თუ ვებსაიტს, რომელსაც სტუმრობთ, გააჩნია Onion-საიტიც, იისფერი შემოთავაზება გამოჩნდება მისამართების ველში ტექსტით „.onion ხელმისაწვდომია“. როცა დაწკაპებთ „.onion ხელმისაწვდომიას“, ვებსაიტი ახლიდან ჩაიტვირთება უკვე onion-მისამართიდან.

## დამოწმება ONION-მომსახურებით სარგებლობისას

დამოწმებული onion-მომსახურება ისეთი მომსახურებაა, რომელიც საჭიროებს კლიენტის მხრიდან დასამოწმებელი საბუთის წარმოდგენას, მომსახურებასთან წვდომის მისაღებად. როგორც Tor-მომხმარებელმა, შეგიძლიათ დაამოწმოთ ვინაობა პირდაპირ Tor-ბრაუზერში. მომსახურებასთან კავშირისთვის, დაგჭირდებათ მონაცემები, რომლებსაც Onion-მომსახურება მომსახურება მოგაწვდით. როდესაც ეწვევით დამოწმებულ onion-მომსახურებას, Tor-ბრაუზერი მისამართების ველში გამოაჩენს პატარა რუხ გასაღებს, თანდართული წარწერით. შეიყვანეთ სათანადო საიდუმლო გასაღები, შესატან ველში.

### ONION-მომსახურებების შეცდომები

თუ ვერ უკავშირდებით Onion-საიტს, Tor-ბრაუზერი მოგაწვდით შეცდომის შესაბამის შეტყობინებას, თუ რატომაა საიტი მიუწვდომელი. შეცდომები სხვადასხვა შრეზე შეიძლება წარმოიშვას: კლიენტის მხარეს, ქსელში ან მომსახურების მხარეს. ზოგიერთი შეცდომა შეიძლება გამოსწორდეს ხარვეზების აღმოფხვრის არედან. ცხრილში ქვემოთ ნაჩვენებია ყველა შესაძლო შეცდომა და მოქმედება, რომელიც გამოსადეგია ხარვეზის გამოსასწორებლად.

კოდი | შეცდომის დასახელება | მოკლე აღწერა
--- | --- | ---
0xF0 | Onion-საიტი ვერ მოიძებნა | უმეტესად შედეგია იმისა, რომ საიტი არაა ხაზზე. მიმართეთ Onion-საიტის ხელმძღვანელობას.
0xF1 | Onion-საიტი არაა ხელმისაწვდომი | Onion-საიტი მიუწვდომელია შიდა შეცდომის გამო.
0xF2 | Onion-საიტი გათიშულია | უმეტესად შედეგია იმისა, რომ Onion-საიტი არაა ხაზზე. მიმართეთ Onion-საიტის ხელმძღვანელობას.
0xF3 | ვერ უკავშირდება Onion-საიტს | Onion-საიტზე შეფერხებაა ან Tor-ქსელია გადატვირთული. კვლავ სცადეთ მოგვიანებით.
0xF4 | Onion-საიტი საჭიროებს შესვლის დამოწმებას | Onion-საიტთან წვდომისთვის საჭიროა გასაღები, რომელიც არ მითითებულა.
0xF5 | Onion-საიტზე დამოწმება ვერ მოხერხდა | მითითებული გასაღები არასწორი ან გაუქმებულია. მიმართეთ Onion-საიტის ხელმძღვანელობას.
0xF6 | Onion-საიტის არამართებული მისამართი | მოცემული Onion-საიტის მისამართი არასწორია. გთხოვთ, გადაამოწმოთ შეყვანამდე.
0xF7 | Onion-საიტის წრედის შექმნის დრო ამოიწურა | ვერ მოხერხდა Onion-საიტთან მიერთება, შესაძლოა სუსტი კავშირის გამო.

### ხარვეზების მოგვარება

თუ საჭირო Onion-მომსახურებასთან წვდომას ვერ ახერხებთ, დარწმუნდით რომ მისამართი სწორად შეგყავთ: მცირე შეცდომაც კი არ მისცემს Tor-ბრაუზერს საიტთან წვდომის საშუალებას.

თუ წვდომას ცდილობთ 16 ასონიშნისგან (მოკლედ – V2 სახეობის) შემდგარ Onion-მომსახურებასთან, ამგვარი მისამართები მოძველებულია და აღარ მუშაობს ამჟამინდელ Tor-ქსელში.

ამასთანავე, Onion-მომსახურებებთან წვდომის გადასამოწმებლად შეგიძლიათ გამოიყენოთ DuckDuckGo Onion-მისამართით.

თუ მაინც ვერ ახერხებთ დაკავშირებას Onion-მომსახურებასთან მისამართის გადამოწმების შემდეგაც, გთხოვთ სცადოთ ხელახლა მოგვიანებით. შესაძლოა დროებითი შეფერხება იყოს ან საიტის ხელმძღვანელობამ გაუფრთხილებლად გამოთიშა ხაზიდან.

## დაცული კავშირები

თუ პირადი მონაცემები, როგორიცაა ანგარიშის სახელი და პაროლი, ინტერნეტით დაუშიფრავად გადაიცემა, მარტივად იქნება ხელმისაწვდომი მეთვალყურეებისთვის. საიტის ანგარიშზე შესვლისას, დარწმუნდით რომ ეს საიტი უზრუნველყოფს HTTPS-დაშიფვრას, რომელიც დაგიცავთ ინფორმაციის ამგვარი სახით ხელყოფისგან. ამის გადამოწმება შეგიძლიათ მისამართების ველიდან. თუ თქვენი კავშირი დაშიფრულია, მისამართის თავსართი იქნება „https://“ და არა „http://“.

### მხოლოდ-HTTPS-რეჟიმი Tor-ბრაუზერში

მხოლოდ-HTTPS-რეჟიმი ყველა საიტს აიძულებს, კავშირისთვის გამოიყენოს უსაფრთხო და დაშიფრული არხი, სახელწოდებით HTTPS. საიტების უმეტესობაზე ისედაც მხარდაჭერილია HTTPS;ზოგზე ორივე გამოიყენება, HTTP და HTTPS. ამ რეჟიმის ჩართვა საწინდარია, რომ საიტთან კავშირი დაიშიფრება HTTPS-ით მეტი უსაფრთხოებისთვის.

ზოგ ვებსაიტზე მხოლოდ HTTP არის მხარდაჭერილი და ვერ გაუმჯობესდება. თუ HTTPS-სახით არაა საიტი ხელმისაწვდომი, იხილავთ გვერდს „უსაფრთხო საიტი მიუწვდომელია“:

თუ დააწკაპებთ „გადასვლა HTTP-საიტზე“, პასუხისმგებლობას საკუთარ თავზე აიღებთ და იხილავთ საიტის HTTP-ვერსიას. მხოლოდ-HTTPS-რეჟიმი დროებით გამოირთვება ამ საიტისთვის.

დაწკაპეთ „უკან დაბრუნების“ ღილაკზე, თუ გსურთ, აირიდოთ დაუშიფრავი კავშირები.

### კრიპტოვალუტის უსაფრთხოება

Tor-ბრაუზერი გაცნობებთ, თუ კრიპტოვალუტის მისამართის ასლი დაუცველი HTTP-ვებსაიტიდან იქნება აღებული. კრიპტოვალუტის მისამართი შესაძლოა შეცვლილი იყოს და არ იქნება სანდო. „ჩანართის ჩატვირთვა ახალი წრედით“ ეცდება გახსნას უსაფრთხო კავშირით გვერდი ახალი Tor-წრედის მეშვეობით.

თუ გსურთ დაწკაპოთ „აცილება“, საკუთარ თავზე აიღებთ პასუხისმგებლობას და კრიპტოვალუტის მისამართის ასლიც აღებული იქნება.

### როგორ შიფრავს HTTS და Tor ბრაუზერის გამოყენებისას თქვენს პირად მონაცემებსა და ვინაობას

მოცემულ გამოსახულებაზე ნაჩვენებია, თუ რა ინფორმაციაა ხილული მეთვალყურეებისთვის Tor-ბრაუზერისა და HTTP-დაშიფვრის გამოყენებისას ან მათ გარეშე:

- დააწკაპეთ ღილაკს „Tor“ და იხილავთ, თუ რა მონაცემებია ხელმისაწვდომი უცხო დამკვირვებლებისთვის, როცა Tor გამოიყენება. ღილაკი გამწვანდება იმის მისანიშნებლად, რომ Tor ჩართულია.
- დაწკაპეთ ღილაკს „HTTPS“ და იხილავთ, თუ რა მონაცემებია ხელმისაწვდომი უცხო დამკვირვებლებისთვის, როცა HTTPS გამოიყენება. ღილაკი გამწვანდება იმის მისანიშნებლად, რომ HTTPS ჩართულია.
- როდესაც ორივე ღილაკი მწვანეა, იხილავთ, თუ რა მონაცემებია ხელმისაწვდომი უცხო თვალისთვის, ორივე მათგანით სარგებლობისას.
- როდესაც ორივე ღილაკი ნაცრისფერია, იხილავთ, თუ რა მონაცემებია ხელმისაწვდომი უცხო თვალისთვის, როცა არცერთს არ იყენებთ.

HTTPS
Tor

##### შესაძლო ხილული მონაცემები

Site.com
  მონახულებული საიტი.
user / pw
  მეტსახელი და პაროლი დამოწმებისთვის.
მონაცემები
  გადაცემული მონაცემები.
მდებარეობა
  ვებსაიტზე შესული კომპიუტერის ქსელის მისამართი (გარე IP).
Tor
  გამოყენებულია თუ არა Tor.

## უსაფრთხოების პარამეტრები

ნაგულისხმევად Tor-ბრაუზერი უზრუნველყოფს თქვენს უსაფრთხოებას მიმოცვლილი მონაცემების დაშიფვრით. დამატებით შეგიძლიათ გაზარდოთ უსაფრთხოება ვებგვერდებზე გარკვეული სახის შესაძლებლობების გათიშვით, რომლებიც სახიფათოა თქვენი დაცულობისა და ვინაობის გაუმხელობისთვის. ამის გაკეთება Tor-ბრაუზერის უსაფრთხოების დონის მომატებითაა შესაძლებელი.

### უსაფრთხოების დონეები

დაცვის დონის აწევა Tor-ბრაუზერის უსაფრთხოების პარამეტრებიდან გათიშავს ან ნაწილობრივ შეზღუდავს ბრაუზერის გარკვეულ შესაძლებლობებს შეტევების აღკვეთის გასაძლიერებლად. Tor-ბრაუზერის დაცვის დონის მომატებით ზოგიერთი ვებსაიტი გამართულად ვერ იმუშავებს, ასე რომ მოგიწევთ გარკვეული წონასწორობის დაცვა უსაფრთხოებასა და გამოყენების მოხერხებულობას შორის. ცვლილებების უკან დაბრუნება ნებისმიერ დროს შეგეძლებათ უსაფრთხოების დონის შერჩევითა და ბრაუზერის ხელახლა ჩართვით.

###### ჩვეულებრივი

- მოცემული დონისთვის, Tor-ბრაუზერისა და ვებსაიტების შესაძლებლობები ჩართულია.
- Tor-ბრაუზერს უსაფრთხოების დონედ ნაგულისხმევად მითითებული აქვს „ჩვეულებრივი“.

###### მეტად დაცული

- გაითიშება ვებსაიტის საფრთხისშემცველი შესაძლებლობები. შედეგად შესაძლოა, ზოგიერთმა საიტმა გამართულად ვერ იმუშაოს.
- JavaScript გათიშულია HTTPS-ს არმქონე ყველა საიტზე.
- შრიფტებისა და მათემატიკური სიმბოლოების ნაწილი გათიშულია.
- ხმოვანი ფაილები და ვიდეო (HTML5-მასალები) ეშვება დაწკაპებით.

###### სრულად დაცული

- ამ დონეზე დაშვებულია მხოლოდ ის შესაძლებლობები, რომლებსაც საჭიროებს უცვლელი შიგთავსის მქონე საიტები და ძირითადი მომსახურებები. ცვლილებები შეეხება სურათებს, ფაილებსა და სკრიპტებს.
- JavaScript გათიშულია ყველა საიტზე ნაგულისხმევად.
- შრიფტების, ხატულების, მათემატიკური სიმბოლოებისა და სურათების ნაწილი გათიშულია.
- ხმოვანი ფაილები და ვიდეო (HTML5-მასალები) ეშვება დაწკაპებით.

### ᲣᲡᲐᲤᲠᲗᲮᲝᲔᲑᲘᲡ ᲓᲝᲜᲘᲡ ᲪᲕᲚᲘᲚᲔᲑᲐ

უსაფრთხოების დონის სანახავად და შესარჩევად Tor-ბრაუზერში:

- დაწკაპეთ „ფარის“ ხატულა (🛡️) მისამართების ველში.
- დაწკაპეთ „პარამეტრები“.
- გადაგამისამართებთ Tor-ბრაუზერის პარამეტრებში და გამოჩნდება ბრაუზერში ამჟამად მითითებული უსაფრთხოების დონე.
- დაწკაპეთ „შეცვლა“.
- შეგიძლიათ აირჩიოთ რომელიმე, მაგ ჩვეულებრივი, მეტად დაცული და სრულად დაცული.
- დაწკაპეთ „შენახვა და კვლავ გაშვება“ ბრაუზერის ხელახლა გასაშვებად.

## ხარვეზების მოგვარება

გვერდების მონახულება Tor-ბრაუზერით უნდა შეგეძლოთ გაშვებიდან მცირე ხანში „დაკავშირების“ ღილაკზე დაწკაპებით, თუ პირველად რთავთ პროგრამას.

კავშირის მეგზური გაცნობებთ თქვენი ინტერნეტკავშირის მიმდინარე მდგომარეობას.

გადაამოწმეთ, ინტერნეტკავშირად ხომ არაა მითითებული „ხაზგარეშე“. თუ ვერ ახერხებს Tor-ქსელთან მიერთებას და უწერია „არაა დაკავშირებული“, მოცემული ხერხები შეიძლება გამოგადგეთ.

### სწრაფი გადაწყვეტები

თუ Tor-ბრაუზერი ქსელს ვერ უკავშირდება, შესაძლოა უშველოს მარტივმა გადაწყვეტამ. სცადეთ ქვემოთ მოცემული:

- თქვენს კომპიუტერზე სისტემის დრო უნდა იყოს გასწორებული, თუ არადა Tor ვერ მოახერხებს დაკავშირებას.
- დარწმუნდით, რომ უკვე არაა გაშვებული Tor-ბრაუზერი ან სხვა „Tor“ სისტემაში. თუ ვერ ახერხებთ, გადაამოწმოთ უკვე გაშვებულია თუ არა Tor-ბრაუზერი, ხელახლა ჩართეთ სისტემა.
- დარწმუნდით, რომ რომელიმე ანტივირუსული პროგრამა არ ზღუდავს Tor-ის გაშვებას. შესაძლოა დაგჭირდეთ ანტივირუსის შესახებ მასალებისა და მითითებების გაცნობა, თუ არ იცით, როგორ გააკეთოთ.
- დროებით გათიშეთ ქსელის ფარი (Firewall).
- თუ Tor-ბრაუზერი აქამდე მუშაობდა და აღარ მუშაობს, შეიძლება თქვენი სისტემა ძილის რეჟიმში იმყოფებოდა. სისტემის ხელახლა ჩართვამ შეიძლება უშველოს.
- წაშალეთ Tor-ბრაუზერი და ახლიდან დაყენეთ. თუ აახლებთ, პირდაპირ არ გადააწეროთ ძველი Tor-ბრაუზერის ფაილებს; ჯერ დარწმუნდით, რომ ყველაფერი სრულადაა წაშლილი.

### TOR-ის აღრიცხული ჩანაწერები

ხშირად, Tor-ის აღრიცხული ჩანაწერებით შეიძლება ხარვეზის მიზეზის დადგენა. თუ ხარვეზია დაკავშირებისას, გამოჩნდება შეცდომის კოდი და შეგეძლებათ მიუთითოთ „Tor-ის აღრიცხვის ჩანაწერების ასლი“. შემდეგ ჩასვით Tor-ის აღრიცხვის ჩანაწერი რამე ტექსტურ ფაილში ან დოკუმენტში.

თუ ვერ ხედავთ ამ პარამეტრს და Tor-ბრაუზერი გაშვებულია, შეგიძლიათ გადახვიდეთ მთავარ მენიუში („≡“), დაწკაპოთ „პარამეტრები“ და შემდეგ „დაკავშირება“ გვერდით ზოლზე. გვერდის ბოლოში, „იხილეთ Tor-ის ჩანაწერები“ წარწერის გვერდით, დაწკაპეთ „ჩანაწერების ნახვა...“.

სანაცვლოდ, GNU/Linux-ზე აღრიცხვის ჩანაწერების პირდაპირ ტერმინალში სანახავად გადადით Tor-ბრაუზერის საქაღალდეში და გაუშვით Tor-ბრაუზერი ბრძანებათა ველში შემდეგი ტექსტის აკრეფით:

`./start-tor-browser.desktop --verbose`

ან ჩანაწერების შესანახად ფაილში (ნაგულისხმევად: tor-browser.log):

`./start-tor-browser.desktop --log [file]`

ვრცლად ამის შესახებ იხილავთ მხარდაჭერის გვერდზე.

### თქვენი ქსელი ცენზურის ქვეშაა?

თუ მაინც ვერ უკავშირდებით, შესაძლოა თქვენი ინტერნეტის მომწოდებელი ზღუდავდეს Tor-ქსელთან კავშირებს. გაეცანით გვერდის ავლის განყოფილებას შესაძლო გადაწყვეტებისთვის.

### ცნობილი ხარვეზები

Tor-ბრაუზერი მუდმივად მუშავდება და ზოგი ხარვეზი უკვე ცნობილია, თუმცა ჯერ არ გასწორებულა. გთხოვთ გადახედოთ გამოვლენილი ხარვეზების გვერდს, რომ გაარკვიოთ, შეცდომა რომელსაც წააწყდით, უკვე აღნუსხულია, თუ ჯერ არა.

## განახლება

Tor-ბრაუზერი მუდმივად განახლებული უნდა იყოს. თუ თქვენ განაგრძობთ მოძველებული ვერსიის გამოყენებას, დაუცველი იქნებით უსაფრთხოების ხვრელების მიმართ, რის შედეგადაც საფრთხე შეექმნება თქვენი პირადი მონაცემების დაცვასა და ვინაობის გაუმხელობას.

Tor-ბრაუზერი ამოგიგდებთ განახლებას, როდესაც ახალი ვერსია იქნება ხელმისაწვდომი: მთავარ მენიუზე (≡) გამოჩნდება მწვანე წრე ზემოთ მიმართული ისრით, ამასთანავე, შეიძლება იხილოთ განახლების მაუწყებელი წარწერა Tor-ბრაუზერის გახსნისას. განახლება შესაძლებელია როგორც ავტომატურად, ასევე ხელით.

### TOR-ბრაუზერის თვითგანახლება

როდესაც Tor-ბრაუზერი განახლებას ამოაგდებს, დაწკაპეთ მთავარი მენიუ (≡), შემდეგ კი „განახლება ხელმისაწვდომია – გადატვირთვა ახლავე“.

დაელოდეთ განახლების ჩამოტვირთვასა და დაყენებას, რის შემდეგაც Tor-ბრაუზერი თავადვე გაეშვება ხელახლა. შედეგად, უკვე გექნებათ განახლებული ვერსია.

### TOR-ბრაუზერის ხელით განახლება

მას შემდეგ რაც Tor-ბრაუზერის განახლება ამოვარდება, დაასრულეთ მუშაობა და დახურეთ პროგრამა.

ამოშალეთ Tor-ბრაუზერი სისტემიდან მისი საქაღალდის წაშლით (ვრცლად იხილეთ ამოშლა).

ეწვიეთ გვერდს https://www.torproject.org/ka/download/ და ჩამოტვირთეთ Tor-ბრაუზერის უახლესი გამოშვება, შემდეგ კი ჩვეულებრივ დააყენეთ.

## მოდულები, დამატებები და JAVASCRIPT

### JAVASCRIPT

JavaScript არის დაპროგრამების ენა, რომელიც საშუალებას იძლევა, ვებსაიტებზე გამოყენებული იყოს ურთიერთქმედი ნაწილები, როგორებიცაა ვიდეოები, მოძრავი სურათები ან ხმოვანი ფაილები და მათი გადახვევის შესაძლებლობა. მიუხედავად ამისა, JavaScript, სამწუხაროდ აგრეთვე გამოიყენება ბრაუზერის უსაფრთხოებაზე შეტევებისთვის, რაც ვინაობის გამჟღავნების წინაპირობა შეიძლება გახდეს.

Tor-ბრაუზერი შეიცავს დამატებას დასახელებით NoScript. ხელმისაწვდომი იქნება „დამატებებსა და თემებში“, რომელსაც იხილავთ მთავარ მენიუში (≡). მონახეთ NoScript დამატება და დაწკაპეთ, რომ გაიხსნას არე, საიდანაც შეძლებთ სურვილისამებრ გამართვას.

შესაბამის არეში, ხელსაწყოთა ღილაკის გვერდით, აირჩიეთ „გამოჩენა“. შედეგად გამოჩნდება ღილაკი NoScript ბრაუზერის მისამართების ველის მარჯვნივ. ამ ღილაკით შეგიძლიათ მართოთ JavaScript და სხვა სკრიპტები ვებგვერდებზე თითოეულის ცალ-ცალკე გაშვებით ან ყველას სრულად შეზღუდვით.

გვერდების მონახულებისას მაღალი უსაფრთხოების საჭიროების მქონე მომხმარებლებმა Tor-ბრაუზერის უსაფრთხოების დონედ უნდა მიუთითონ „მეტად დაცული“ (რომელიც JavaScript-ს გათიშავს HTTPS-ს არმქონე საიტებზე) ან „სრულად დაცული“ (რომელიც იმავეს გააკეთებს ყველა ვებსაიტზე). მიუხედავად ამისა, თუ გაითიშება JavaScript, ვებსაიტების უმეტესობა ვერ იმუშავებს გამართულად, ასე რომ Tor-ბრაუზერის ნაგულისხმევი პარამეტრებით ნებადართულია სკრიპტების გაშვება „ჩვეულებრივ“ რეჟიმში.

### ბრაუზერის დამატებები

Tor-ბრაუზერი დაფუძნებულია Firefox-ზე და ნებისმიერი დამატება ან თემა რომელიც თავსებადია Firefox-სთან, ასევე შეიძლება დაყენდეს Tor-ბრაუზერშიც.

მიუხედავად ამისა, Tor-ბრაუზერზე გამოსაყენებლად შემოწმებული დამატებები მხოლოდ ისინია, რომლებიც მოჰყვება ნაგულისხმევად. ნებისმიერი სხვა დამატების დაყენებამ შესაძლოა, ხელი შეუშალოს Tor-ბრაუზერის მუშაობას ან საფრთხე შეუქმნას უსაფრთხოებასა და პირადი მონაცემების დაცვას. ასე რომ, სხვა დამატებების დაყენება მეტად არასასურველია და Tor-პროექტის მიერ არაა მხარდაჭერილი.

### FLASH PLAYER

Flash იყო ფაილების სამართავი პროგრამა, რომელიც გამოიყენებოდა საიტებზე ვიდეოებისა თუ სხვა ურთიერთქმედი მასალების საჩვენებლად, თუნდაც თამაშების. ნაგულისხმევად გათიშული იყო Tor-ბრაუზერში, ვინაიდან შეიძლება გამჟღავნებულიყო ნამდვილი მდებარეობა და IP-მისამართი. Tor-ბრაუზერში აღარაა მხარდაჭერილი Flash და ვეღარ ამუშავდება.

Flash-ის შესაძლებლობების დიდი ნაწილი ჩაანაცვლა HTML5-სტანდარტმა, რომლის მუშაობასაც მეტწილად უზრუნველყოფს JavaScript. ვიდეოსაიტები, მათ შორის YouTube და Vimeo, გადასულია HTML5-ზე და აღარ ესაჭიროება Flash.

## ამოშლა

Tor-ბრაუზერის სისტემიდან ამოშლა მარტივია:

Windows-ზე:

- მონახეთ Tor-ბრაუზერის ან პროგრამის საქაღალდე. ნაგულისხმევი მდებარეობაა სამუშაო ეკრანი.
- წაშალეთ Tor-ბრაუზერის საქაღალდე.
- გაასუფთავეთ სანაგვე ურნა.

macOS-ზე:

- მონახეთ Tor-ბრაუზერის ან პროგრამის საქაღალდე. ნაგულისხმევი მდებარეობაა პროგრამების (Applications) საქაღალდე.
- გადაიტანეთ Tor-ბრაუზერის საქაღალდე სანაგვეში.
- გადადით `~/Library/Application Support/` საქაღალდეში.
- გაითვალისწინეთ, რომ ბიბლიოთეკის (Library) საქაღალდე დამალულია macOS-ის ახალ ვერსიებში. Finder-ში მის მოსანახად აირჩიეთ „Go to Folder...“ მენიუდან „Go“.

- შემდეგ აკრიფეთ `~/Library/Application Support/` მოცემულ ფანჯარაში და დაწკაპეთ Go.

- მონახეთ საქაღალდე TorBrowser-Data და გადაიტანეთ სანაგვეში.
- გაასუფთავეთ სანაგვე ურნა.

გაითვალისწინეთ, რომ თუ Tor-ბრაუზერი არ დაგიყენებით ნაგულისხმევ მდებარეობაზე (საქაღალდეში Applications), მაშინ საქაღალდე TorBrowser-Data არ იქნება მისამართზე `~/Library/Application Support/`, არამედ იქნება იმ საქაღალდეში სადაც დაყენებულია Tor-ბრაუზერი.

Linux-ზე:

- მონახეთ Tor-ბრაუზერის საქაღალდე. Linux-ზე არ არსებობს ნაგულისხმევი მდებარეობა, მაგრამ, სავარაუდოდ, უნდა ერქვას „tor-browser“.
- გახსენით ბრძანებათა შესაყვანი ფანჯარა Tor-ბრაუზერის საქაღალდიდან და გაუშვით ბრძანება, რომ აღრიცხული პროგრამებიდან მოიხსნას Tor-ბრაუზერი: `./start-tor-browser.desktop --unregister-app`
- წაშალეთ საქაღალდე Tor Browser.
- გაასუფთავეთ სანაგვე ურნა.

გაითვალისწინეთ, რომ თქვენი სისტემის „პროგრამების ამოშლის“ ჩვეულებრივი ხელსაწყო არ გამოიყენება.

## მობილური TOR

### Tor-ბრაუზერი Android-ზე

Tor-ბრაუზერი Android-ზე ერთადერთი ოფიციალური მობილური ბრაუზერია, რომლის მხარდაჭერასა და შემუშავებასაც უზრუნველყოფს Tor-პროექტი. იგი მსგავსია კომპიუტერის Tor-ბრაუზერისა, ოღონდ Android-მოწყობილობებისთვისაა. მთავარი შესაძლებლობები Tor-ბრაუზერისა Android-ზე არის: საიტებზე თვალის დევნების შემცირება, ზედამხედველობისგან დაცვა, ბრაუზერის ამოცნობის არიდება და ცენზურისთვის გვერდის ავლა.

### სისტემის მოთხოვნები

Tor-ბრაუზერის საფუძვლად Android-ზე გამოყენებულია Mozilla Firefox Android-ზე და ხელმისაწვდომია:

- Android 5.0 ან უფრო ახალი.
- Aarch64, Arm, x86_64 და x86 არქიტექტურა.

შენიშვნა: თუ ზუსტად არ იცით, რომელი არქიტექტურაა მხარდაჭერილი თქვენს Android-მოწყობილობაზე, სასურველია Tor-ბრაუზერის დასაყენებლად გამოიყენოთ შესაბამისი მაღაზია, ე.ი. Google Play Store ან F-Droid.

### ჩამოტვირთვა და დაყენება

Tor-ბრაუზერის Android-ზე გადმოსაწერად შეგიძლიათ გამოიყენოთ Play Store, F-Droid, Tor-პროექტის საიტი და GetTor.

#### Google Play

Tor-ბრაუზერი Android-ზე რომ დააყენოთ, შეგიძლიათ ინახულოთ Google Play Store.

#### F-Droid

Guardian Project გთავაზობთ Tor-ბრაუზერს Android-ზე Guardian-Project-საცავიდან F-Droid-ზე. Tor-ბრაუზერის Android-ზე დასაყენებლად F-Droid-იდან მიჰყევით შემდეგ ნაბიჯებს:

- ჩამოტვირთეთ F-Droid თქვენს Android-მოწყობილობაზე F-Droid-საიტიდან..
- დააყენეთ F-Droid Android-ზე და გაუშვით პროგრამა.
- გადასაადგილებელი ზოლიდან ეკრანის ქვემოთ შეეხეთ „პარამეტრებს“ (⚙️).
- „My Apps“ არეში გახსენით „Repositories“.
- შეეხეთ ღილაკს „+“ საცავის დასამატებლად.
- დაამატეთ Guardian-პროექტის პროგრამების ოფიციალური საცავი.
- გარკვეულ ხანს შეიძლება გასტანოს, სადაც F-Droid ჩამოტვირთავს აპლიკაციების სიას Guardian-პროექტის საცავიდან.
- დასადასტურებლად შეეხეთ „Add Repository“.
- დაუბრუნდით F-Droid-ის მთავარ გვერდს.
- შეეხეთ „ძიებას“ (🔍) და მონახეთ „Tor Browser for Android“.
- შეეხეთ Tor-ბრაუზერს Android-ზე“ და შემდეგ აირჩიეთ „Install“ დასაყენებლად.

#### Tor-პროექტის საიტი

Tor-ბრაუზერი Android-ზე ასევე შეგიძლიათ ჩამოტვირთოთ და დააყენოთ `apk` Android-კრებულით Tor-პროექტის საიტიდან. თუ არაა ხელმისაწვდომი Tor-პროექტის საიტი, სანაცვლოდ მოსინჯეთ ოფიციალური სათადარიგო ბმულები ან EFF, ანდა La Cebolla.

#### GetTor

შეგიძლიათ ჩამოტვირთოთ Android-კრებული (`apk`) GetTor-იდან ელფოსტით ან Telegram-ით.

ელფოსტით:

- გაგზავნეთ წერილი ელფოსტაზე gettor@torproject.org და შიგთავსში ჩაუწერეთ მხოლოდ „android“.
- GetTor უპასუხებს წერილს ელფოსტაზე ბმულებით, რომლებითაც შეგეძლებათ ჩამოტვირთოთ Tor-ბრაუზერის Android-ზე დასაყენებელი ფაილი, დაშიფრული ხელმოწერა ფაილის ნამდვილობის შესამოწმებლად და გასაღების ანაბეჭდი, რომლითაცაა შედგენილი ხელმოწერა.

Telegram-ით:

- მისწერეთ და გიპასუხებთ @GetTor_Bot Telegram-ზე.
- შეეხეთ ღილაკს 'Start' ან აკრიფეთ `/start` მიმოწერის არეში.
- აირჩიეთ ენა.
- აირჩიეთ „გამომიგზავნე Tor-ბრაუზერი“ და მიუთითეთ Android.
- GetTor გიპასუხებთ ჩამოსატვირთი Tor-ბრაუზერის ფაილითა და მისი ხელმოწერით `apk` ფაილის ნამდვილობის დასამოწმებლად.

### გაშვებულია Tor-ბრაუზერი Android-ზე პირველად

#### ენის არჩევა

როდესაც გაუშვებთ Tor-ბრაუზერს Android-ზე ენად მითითებული ექნება სისტემის ნაგულისხმევი. Tor-ბრაუზერი ხელმისაწვდომია მრავალ ენაზე.

ენის ასარჩევად:

- შეეხეთ „Settings“ (⚙️).
- შეეხეთ „ენას“.
- აირჩიეთ სასურველი ენა.

#### დაკავშირება

Tor-ბრაუზერის პირველად გაშვებისას იხილავთ ასარჩევს, დაუკავშირდეთ პირდაპირ Tor-ქსელს ან გამართოთ Tor-ბრაუზერი თქვენი ქსელისთვის.

- ჩაურთეთ „ყოველთვის თვითდაკავშირება“, რომ Tor-ბრაუზერი თავადვე დაუკავშირდეს ხოლმე Tor-ქსელს წინათ დამახსოვრებული პარამეტრებით ყოველი გაშვებისას.
- შეეხეთ „დაკავშირებას“, რომ დაიწყოს Tor-ქსელთან მიერთება.
- გამოჩნდება წინსვლის ზოლი, რომელიც მიუთითებს კავშირის მიმდინარეობას.

##### კავშირის მეგზური

თუ თქვენი ქსელი ცენზურის ქვეშაა და პირდაპირ ვერ უკავშირდებით Tor-ქსელს, კავშირის მეგზური შეიძლება გამოგადგეთ. კავშირის მეგზური შესაძლებლობაა Tor-ბრაუზერში Android-ზე, რომელიც გამოდგება ცენზურისთვის გვერდის ავლის საშუალებების თავისთავად შერჩევისთვის თქვენი მდებარეობის შესაბამისად.

- შეეხეთ „ხიდის მოსინჯვას“.
- თუ კავშირის მეგზური ვერ დაადგენს თქვენს ადგილსამყოფელს, აირჩიეთ თქვენი მხარე ჩამოსაშლელი მენიუდან და დაწკაპეთ „ხიდის მოსინჯვა“.

#### გამართვა ცენზურის ასარიდებლად

თუ ისეთ მხარეში იმყოფებით, რომელშიც დიდია ზეწოლა ინტერნეტის შეზღუდვებით და კავშირის მეგზური ვერ ახერხებს Tor-ქსელთან მიერთებას, მიჰყევით დამატებით ნაბიჯებს Tor-ბრაუზერის გასამართად Android-ზე. როცა პირდაპირი წვდომა Tor-ქსელთან იზღუდება, შესაძლებელია Tor გამოიყენოთ გვერდის ავლის საშუალებებით, ე.წ მისაერთებელი გადამყვანებით შეზღუდვების ასარიდებლად. obfs4, Snowflake და meek-azure სხვადასხვა სახის მისაერთებელი გადამყვანია, რომელიც ხელმისაწვდომია Tor-ბრაუზერში Android-ზე.

- შეეხეთ „კავშირის გამართვას“ ან „პარამეტრებს“ (⚙️) და შემდეგ ჩაუყევით, რომ იხილოთ „კავშირის“ განყოფილებაში „ხიდის გამართვა“.
- გადართეთ „ხიდის გამოყენებაზე“.
- აირჩიეთ `obfs4`, `meek-azure` ან `snowflake`.

თუ გაქვთ მოძიებული ხიდის მისამართები Tor-პროექტის ხიდების საიტიდან, ელფოსტიდან ან Telegram-იდან:

- შეეხეთ „ნაცნობი ხიდის მითითებას“.
- ჩასვით ხიდის მისამართები შესაყვან ველში.

### Tor-ბრაუზერის შესაძლებლობები Android-ზე

#### ახალი Tor-წრედი

მოქმედი ჩანართის ახლიდან ჩასატვირთად სხვა Tor-წრედით, შეეხეთ „ახალ წრედს“ მენიუდან. ამას ზეგავლენა არ ექნება სხვა ჩანართის კავშირებზე, არ გაასუფთავებს პირად მონაცემებს და არ გამიჯნავს თქვენს მოქმედებებს.

#### უსაფრთხოების დონეები

უსაფრთხოების დონეები გათიშავს ვებგვერდებზე გარკვეული სახის შესაძლებლობებს, რომლებიც სახიფათოა თქვენი დაცულობისა და ვინაობის გაუმხელობისთვის. Tor-ბრაუზერი Android-ზეც გთავაზობთ უსაფრთხოების სამ დონეს, როგორც კომპიუტერის Tor-ბრაუზერშია ხელმისაწვდომი. შეგიძლიათ შეცვალოთ უსაფრთხოების დონე შემდეგი ნაბიჯებით:

- შეეხეთ „ქაბაბის მენიუს“, ანუ შვეულ სამ წერტილს გადაადგილების ველში.
- ჩაუყევით ქვემოთ „პირადულობისა და უსაფრთხოების“ არემდე და შეეხეთ „უსაფრთხოების დონეს“.
- Tor-ბრაუზერს Android-ზე უსაფრთხოების დონედ ნაგულისხმევად მითითებულია „ჩვეულებრივი“.
- შეგიძლია აირჩიოთ რომელიმე, მაგ ჩვეულებრივი, მეტად დაცული და სრულად დაცული.
- შეეხეთ „შენახვასა და კვლავ გაშვებას“ ბრაუზერის ხელახლა გასაშვებად.

### ბრაუზერის განახლება

Tor-ბრაუზერი Android-ზე მუდმივად განახლებული უნდა იყოს. თუ განაგრძობთ მოძველებული ვერსიის გამოყენებას, დაუცველი დარჩებით უსაფრთხოების ხვრელების მიმართ, რის შედეგადაც საფრთხე შეექმნება თქვენი პირადი მონაცემების ხელშეუხებლობასა და ვინაობის გაუმხელობას. Tor-ბრაუზერის გასაახლებლად Android-ზე შეგიძლიათ გამოიყენოთ Play Store, F-Droid და Tor-პროექტის ვებსაიტი.

#### განახლება Google-Play-იდან

- გახსენით პროგრამა Google Play Store.
- ზემოთ, მარჯვნივ შეეხეთ პროფილის ნიშანს.
- შეეხეთ აპების მართვას 'Manage apps and devices'.
- შეეხეთ მართვის ჩანართს 'Manage'.
- შეეხეთ ხელმისაწვდომ განახლებებს 'Updates available'
- შეეხეთ Tor-ბრაუზერს Android-ზე განსაახლებელი აპების ჩამონათვალში.
- შეეხეთ განახლებას 'Update'.

#### ამოშლა F-Droid-იდან

- შეეხეთ „Settings“ და შემდეგ „Manage installed apps“.
- მომდევნო ეკრანზე აირჩიეთ Tor-ბრაუზერი და შემდეგ შეეხეთ ღილაკს „Update“.

#### განახლება საიტიდან, Tor-ის სათადარიგო ბმულიდან ან GetTor-იდან

- ჩამოტვირთეთ უახლესი Tor-ბრაუზერის კრებული Android-ზე (`apk`) Tor-პროექტის ვებსაიტიდან, რომელიმე ოფიციალური სათადარიგო ბმულიდან ან GetTor.
- დააყენეთ `apk` ფაილი.
- ჩვეულებრივ, უახლესი ვერსიის Tor-ბრაუზერი Android-ზე გადაეწერება წინა ვერსიას, შესაბამისად, ბრაუზერი განახლდება.
- თუ განახლება ვერ მოხერხდება, უნდა ამოშალოთ წინა Tor-ბრაუზერი ახლის დაყენებამდე.

### ამოშლა

Tor-ბრაუზერის Android-იდან ამოსაშლელად შეგიძლიათ პირდაპირ გამოიყენოთ F-Droid, Google Play ან მოწყობილობის აპლიკაციების პარამეტრები.

#### ამოშლა Google-Play-იდან

- გახსენით პროგრამა Google Play Store.
- ზემოთ, მარჯვნივ შეეხეთ პროფილის ნიშანს.
- შეეხეთ აპების მართვას 'Manage apps and devices'.
- შეეხეთ მართვის ჩანართს 'Manage'.
- შეეხეთ Tor-ბრაუზერს Android-ზე მოწყობილობაზე დაყენებული აპების ჩამონათვალში.
- შეეხეთ ამოშლას 'Uninstall'.

#### ამოშლა F-Droid-იდან

- შეეხეთ „Settings“ და შემდეგ „Manage installed apps“.
- მომდევნო ეკრანზე აირჩიეთ Tor-ბრაუზერი და შემდეგ შეეხეთ ღილაკს „Uninstall“.

#### ამოშლა მოწყობილობის პარამეტრებიდან

- დამოკიდებულია თქვენი მობილურის გამომშვებზე, იხილეთ Settings > Apps, აირჩიეთ Tor-ბრაუზერი და შეეხეთ ღილაკს „Uninstall“.

### ხარვეზების მოგვარება

მნიშვნელოვანია, ზუსტად იცოდეთ, რომელი ვერსიის Tor-ბრაუზერი გაქვთ Android-ზე და მოიძიოთ Tor-აღრიცხვები ბრაუზერთან დაკავშირებული ხარვეზების აღმოსაფხვრელად. ეს მეტად გამოსადეგი მონაცემებია გასაზიარებლად მხარდაჭერის მიღებისთვის ან ხარვეზის მოსახსენებლად.

#### ბრაუზერის ვერსიის შემოწმება

პროგრამიდან:

- როცა გაშვებულია Tor-ბრაუზერი Android-ზე, შეეხეთ „პარამეტრებს“.
- ჩაუყევით გვერდს ქვემოთ.
- შეეხეთ „Tor-ბრაუზერის შესახებ“.
- ვერსიის ნომერი აღნუსხული უნდა იყოს ამ გვერდზე.

Android-მენიუდან:

- გადადით Android-პარამეტრებში.
- შეეხეთ „Apps“ პროგრამების ჩამონათვალის სანახავად თქვენს მოწყობილობაზე.
- მონახეთ „Tor-ბრაუზერი“ პროგრამების სიაში.
- შეეხეთ „Tor-ბრაუზერი“.
- ჩაუყევით სულ ქვემოთ გვერდს, სადაც ვერსიის ნომერია მოცემული.

#### Tor-აღრიცხვების ნახვა

Tor-ის აღრიცხვების სანახავად:

- შეეხეთ პარამეტრების ნიშანს ან „კავშირის გამართვას“, როცა ეკრანზე გამოჩნდება „დააკავშირეთ Tor“.
- გადადით „კავშირის“ არეზე პარამეტრებში.
- შეეხეთ „Tor-ის აღრიცხვებს“.
- Tor-ის აღირცხვების ასლის ასაღებად დააჭირეთ „ასლის“ ღილაკს ეკრანის ქვედა არეში.

ზოგიერთი გავრცელებული ხარვეზის მოსაგვარებლად აღრიცხვების გარჩევით, იხილეთ მხარდაჭერის გვერდი.

### გამოვლენილი ხარვეზები

ამ დროისთვის, არის გარკვეული ნაწილი შესაძლებლობების, რომელიც მიუწვდომელია Tor-ბრაუზერში Android-ზე, მაგრამ ხელმისაწვდომია Tor-ბრაუზერში კომპიუტერზე.

- არ შეგიძლიათ იხილოთ თქვენი Tor-წრედი. #41234
- Tor-ბრაუზერი Android-ზე არ დაუკავშირდება ქსელს, თუ SD-ბარათზე გადაიტანთ. #31814
- ვერ ხერხდება იმ Onion-მისამართების გახსნა, რომლებიც საჭიროებს კლიენტის დამოწმებას. #31672
- 'ახალი ვინაობა' მიუწვდომელია Tor-ბრაუზერში Android-ზე. #42589

### ვრცლად Tor-ის შესახებ მობილურ მოწყობილობებზე

#### Orfox

Orfox პირველად გამოვიდა 2015 წელს, რომელსაც უზრუნველყოფს Guardian Project, Android-მომხმარებლებისთვის Tor-ით სარგებლობის შესაძლებლობის მისაცემად. მომდევნო სამ წელიწადში, Orfox მუდმივად ვითარდებოდა და გახდა გავრცელებული საშუალება, ინტერნეტის მოსანახულებლად პირადულობის დაცვით, ჩვეულებრივ ბრაუზერებთან შედარებით, ამასთან Orfox იყო გადამწყვეტი იმ ხალხისთვის, ვისაც ესაჭიროებოდა ცენზურისთვის გვერდის ავლა, აკრძალულ საიტებთან ან მასალებთან წვდომისთვის. 2019 წელს, Orfox დაიხურა, მას შემდეგ რაც გამოვიდა ოფიციალური Tor-ბრაუზერი.

#### Orbot

Orbot არის უფასო პროქსი, რომელიც სხვა პროგრამებს აძლევს Tor-ქსელის გამოყენების საშუალებას. Orbot იყენებს Tor-ს ინტერნეტკავშირის დასაშიფრად. მისი მეშვეობით, შეგიძლიათ მობილურში დაყენებული სხვა პროგრამებით, თავი აარიდოთ ცენზურას ან თავი დაიცვათ მიყურადებისგან. Orbot რომ ჩამოტვირთოთ და დააყენოთ, შეგიძლიათ ინახულოთ Google Play. იხილეთ ჩვენი მხარდაჭერის გვერდი, რომ გაარკვიოთ, Tor-ბრაუზერი Android-ზე და Orbot ორივე გჭირდებათ, თუ მხოლოდ რომელიმე მათგანი.

#### Tor-ბრაუზერი iOS-ზე

არაა ხელმისაწვდომი Tor-ბრაუზერი iOS-ზე. ჩვენ გირჩევთ iOS-პროგრამას სახელწოდებით Onion Browser, რომელიც ღია წყაროსია, იყენებს Tor-კავშირს და შემუშავებულია იმ ხალხის მიერ, რომელთა საქმიანობაც მეტად ახლოსაა Tor-პროექტთან. მიუხედავად ამისა, ვინაიდან Apple მოითხოვს, რომ iOS-ზე არსებულ ბრაუზერებში აუცილებლად გამოიყენებოდეს Webkit, Onion-ბრაუზერი ვერ უზრუნველყოფს უსაფრთხოების ისეთივე დონეს, როგორსაც Tor-ბრაუზერი.

იხილეთ ვრცლად Onion Browser-ის შესახებ. ჩამოტვირთეთ Onion Browser App Store-იდან.

#### Tor-ბრაუზერი Windows-Phone-ზე

ამჟამად არ არსებობს რამე მხარდაჭერილი გზა Tor-ის ძველ Windows-ტელეფონებზე გასაშვებად, თუმცა Microsoft-ის მიერ გავრცელებულ ახალ ტელეფონებზე იგივე ნაბიჯები გამოდგება, რომლებითაც შესაძლებელია Tor-ბრაუზერის Android-ზე დაყენება.

## გამოვლენილი ხარვეზები

- Tor საჭიროებს თქვენი სისტემის საათის (ასევე დროის სარტყლის) სწორად მითითებას.

- ანტივირუსი ან მავნე პროგრამებისგან დაცვა ზღუდავს Tor-ბრაუზერთან წვდომას. ზოგჯერ, აგდებს ცრუ განგაშს, მავნე პროგრამებსა და/ან სისუსტეებზე. ვრცლად, ამის შესახებ იხილავთ ჩვენი მხარდაჭერის საიტზე. ქვემოთ მოცემული ზოგიერთი ანტივირუსი და ქსელის ფარი ცნობილია, რომ აფერხებს Tor-ს და შესაძლოა, მისი დროებით გათიშვა დაგჭირდეთ:

  - Webroot SecureAnywhere
  - Kaspersky Internet Security 2012
  - Sophos Antivirus Mac-ისთვის
  - Microsoft Security Essentials
  - Avast Antivirus

- VPN-ები ასევე აფერხებს Tor-ს და საჭიროა მათი გათიშვა. ამასთანავე, არ გირჩევთ VPN-ის გამოყენებას Tor-თან ერთად, თუ არ ხართ გამოცდილი მომხმარებელი, რომელმაც იცის თუ როგორ გამართოს ორივე ისე, რომ არ დაირღვეს მომხმარებლის პირადი მონაცემების უსაფრთხოება. დაწვრილებით, Tor-ის VPN-თან გამოყენების შესახებ, შეგიძლიათ იხილოთ ჩვენს ვიკიში.

- ვიდეოები, რომელთაც ესაჭიროება Adobe Flash, მიუწვდომელია. Flash გათიშულია უსაფრთხოების მიზნით.

- Tor-მა შესაძლოა გადამცემი ხიდი აღარ გამოიყენოს, თუ პროქსია მითითებული.

- საკითხები Tor-ბრაუზერის ნაგულისხმევად მითითების შესახებ.

- თუ Tor-ბრაუზერი აქამდე მუშაობდა და აღარ მუშაობს (განსაკუთრებით თავიდან დაყენების ან განახლების შემდგომ), შეიძლება თქვენი სისტემა ძილის რეჟიმში იმყოფებოდა. სისტემის ხელახლა ჩართვა ასეთ შემთხვევაში შველის ხოლმე.

- Tor ვერ გაეშვება Windows-ში, როცა საქაღალდის მისამართში არალათინური სიმბოლოებია.

- BitTorrent ვერ უზრუნველყოფს ვინაობის გაუმხელობას Tor-ით.

- ვინაობის ვებდამოწმებისა (WebAuthn) და საყოველთაო 2-ბიჯიანი დამოწმების (U2F) (ე.ი. YubiKey) მხარდაჭერა გათიშულია Tor-ბრაუზერში.

- ატვირთული სურათები Tor-ბრაუზერში (კომპიუტერსა და Android-ზე) შემთხვევითი შერჩევითაა.

## TOR-ბრაუზერი სატარებლად

სურვილის შემთხვევაში, Tor-ბრაუზერი სატარებლადაც გამოდგება, არქივის შიგთავსის ამოღებითა და განთავსებით პირდაპირ მოსახსნელ მოწყობილობაზე, როგორიცაა USB-მეხსიერება ან SD-ბარათი. სასურველია, მოწყობილობას ჰქონდეს ჩაწერის შესაძლებლობაც, რომ Tor-ბრაუზერმა შეძლოს განახლება საჭიროებისას.

Windows-ისთვის:

1. შეაერთეთ მოსახსნელი მოწყობილობა და დააფორმატეთ. ნებისმიერი საფაილო სისტემა გამოდგება.

2. გადადით Tor-ბრაუზერის ჩამოტვირთვის გვერდზე.

3. ჩამოტვირთეთ Windows-ზე `.exe` ფაილი და შეინახეთ პირდაპირ აღნიშნულ მოწყობილობაზე.

4. (სასურველია) ფაილის ნამდვილობის დამოწმება ხელმოწერით.

5. როცა ჩამოტვირთვა დასრულდება, დაწკაპეთ `.exe` ფაილი და დაიწყება დაყენება.

6. მას შემდეგ, რაც დაყენების მეგზური მოითხოვს მდებარეობის შერჩევას Tor-ბრაუზერისთვის, მიუთითეთ თქვენი მოსახსნელი მოწყობილობა.

macOS-ისთვის:

1. შეაერთეთ მოსახსნელი მოწყობილობა და დააფორმატეთ. საფაილო სისტემად აუცილებლად უნდა მიუთითოთ Mac OS Extended (Journaled).

2. გადადით Tor-ბრაუზერის ჩამოტვირთვის გვერდზე.

3. ჩამოტვირთეთ macOS-ის `.dmg` ფაილი და შეინახეთ პირდაპირ აღნიშნულ მოწყობილობაზე.

4. (სასურველია) ფაილის ნამდვილობის დამოწმება ხელმოწერით.

5. როცა ჩამოტვირთვა დასრულდება, დაწკაპეთ `.dmg` ფაილი და დაიწყება დაყენება.

6. მას შემდეგ, რაც დაყენების მეგზური მოითხოვს მდებარეობის შერჩევას Tor-ბრაუზერისთვის, მიუთითეთ თქვენი მოსახსნელი მოწყობილობა.

GNU/Linux-ისთვის:

1. შეაერთეთ მოსახსნელი მოწყობილობა და დააფორმატეთ. ნებისმიერი საფაილო სისტემა გამოდგება.

2. გადადით Tor-ბრაუზერის ჩამოტვირთვის გვერდზე.

3. ჩამოტვირთეთ Linux-ის `.tar.xz` ფაილი და შეინახეთ პირდაპირ აღნიშნულ მოწყობილობაზე.

4. (სასურველია) ფაილის ნამდვილობის დამოწმება ხელმოწერით.

5. როცა ჩამოტვირთვა დასრულდება, არქივიდან ამოღებული შიგთავსი განათავსეთ იმავე მოწყობილობაზე.

## მხარდაჭერა

## მხარდაჭერის, გამოხმაურებისა და მოხსენების ნიმუში

როდესაც გვიგზავნით დახმარების მოთხოვნას მოხსენებას ხარვეზის შესახებ ან გსურთ გამოხმაურება, გთხოვთ დაურთოთ მეტად ვრცელი ინფორმაცია:

1. რომელ საოპერაციო სისტემას იყენებთ
2. Tor-ბრაუზერის ვერსია
3. Tor-ბრაუზერის უსაფრთხოების დონე
4. ნაბიჯ-ნაბიჯ აღწერა, თუ როგორ წააწყდით ხარვეზს, რომ შევძლოთ გადამოწმება (მაგ. გავხსენი ბრაუზერი, ავკრიფე მისამართი, დავაწკაპე რომელიღაც პარამეტრეზე, შემდეგ კი ბრაუზერი უეცრად გაითიშა)
5. ხარვეზის ამსახველი სურათი
6. აღრიცხული ჩანაწერები კომპიუტერის Tor-ბრაუზერში (გასახსნელად გამოიყენეთ Ctrl+Shift+J სისტემისთვის Windows/Linux და Cmd+Shift+J სისტემისთვის macOS)
7. Tor-ის აღრიცხვები (პარამეტრები > დაკავშირება > დამატებით > იხილეთ Tor-ის აღრიცხვები)
8. რეგიონი, საიდანაც უკავშირდებით Tor-ს.
9. რეგიონი, შერჩეული კავშირის მეგზურიდან (თუ კავშირის მეგზურს ეხება ხარვეზი)
10. იზღუდება Tor თქვენს რეგიონში?
11. თუ Tor-დაუკავშირდა, რა დრო დასჭირდა ჩატვირთვას? რამე ზეგავლენა ჰქონდა გვერდების მონახულების სისწრაფეზე?

# Tor-ის მომხმარებელთა მხარდაჭერის გუნდის სამუშაო საათები

ორშაბათიდან ხუთშაბათამდე: მომხმარებელთა მხარდაჭერის არხები, მათ შორის ელფოსტა, Telegram, WhatsApp და Signal, მოქმედია.

პარასკევიდან კვირამდე: ცხელი ხაზი დახურულია. ნუ იღელვებთ, ჩვენი გუნდი თქვენს წერილებს ორშაბათიდან დაუბრუნდება.

# როგორ უნდა დაგვიკავშირდეთ

რამდენიმე გზაა, ჩვენთან დასაკავშირებლად, გთხოვთ შეარჩიოთ თქვენთვის სასურველი.

## Telegram

გვაქვს რამდენიმე ოფიციალური Telegram-ბოტი და არხი:

1. @GetTor_Bot Tor-ბრაუზერის ჩამოსატვირთად.
2. @GetBridgesBot obfs4-ხიდების მისაღებად.
3. @TorProject ბოლო სიახლეების გასაცნობად.
4. @TorProjectSupportBot დახმარებისთვის.
   - ამჟამად Telegram-ის მხარდაჭერის არხი ხელმისაწვდომია ინგლისურ, რუსულ და სპარსულ ენებზე.
   - თუ გესაჭიროებათ დახმარება ცენზურისთვის გვერდის ავლაში, გთხოვთ აირჩიეთ მენიუდან, რომელი რეგიონიდან გვიკავშირდებით, რომ გაგვიადვილდეს საკითხის გარკვევა.

## Tor-ის ფორუმი

გირჩევთ, დახმარება ითხოვოთ Tor-ის ფორუმზე. დაგჭირდებათ ანგარიშის შექმნა ახალი თემის გასახსნელად. გთხოვთ გაეცნოთ მიმოწერის მითითებებს და გადახედოთ არსებულ თემებს კითხვის დასმამდე. ჯერჯერობით, სწრაფი პასუხის მისაღებად გთხოვთ დაწეროთ ინგლისურად. თუ წააწყდით ხარვეზს, გამოიყენეთ GitLab.

## WhatsApp

დახმარების მისაღებად გამოგვიგზავნეთ ტექსტური შეტყობინება WhatsApp-ნომერზე: +447421000612. მომსახურება ხელმისაწვდომია მხოლოდ ტექსტური წერილების გამოყენებით; ვიდეოები ან სატელეფონო ზარები არაა მხარდაჭერილი.

## Signal

ჩვენს გუნდთან შეხმიანებისთვის შეგიძლიათ მოგვწეროთ ტექსტური შეტყობინება Signal-ის ნომერზე: +17787431312 ან Signal-ის მეტსახელზე `@torsupport.89`. Signal თავისუფალი და პირადულობის დაცვაზე მიმართული აპლიკაციაა მიმოწერისთვის. ამჟამად ჩვენი მხარდაჭერის ფორუმი ხელმისაწვდომია ინგლისურ, რუსულ და სპარსულ ენებზე, რათა მეტი ყურადღება იყოს მიმართული Tor-მომხმარებლებისკენ ცენზურის ქვეშ მყოფი მხარეებიდან. მომსახურება ხელმისაწვდომია მხოლოდ ტექსტური წერილების გამოყენებით; ვიდეოები ან სატელეფონო ზარები არაა მხარდაჭერილი. წერილის მოწერის შემდგომ ჩვენი წარმომადგენლები გაგიძღვებიან სიძნელეების გადალახვაში.

## ელფოსტა

მოგვწერეთ ელფოსტაზე frontdesk@torproject.org

ელფოსტის თემის ველით, გვაცნობეთ რას შეეხება მოხსენება. რაც უფრო ნათლად იქნება საკითხი მოცემული (მაგ. „კავშირის ხარვეზი“, „გამოხმაურება საიტის შესახებ“, „გამოხმაურება Tor-ბრაუზერის თაობაზე“, „მესაჭიროება გადამცემი ხიდი“), მით უფრო ადვილად შევძლებთ გარკვევასა და თვალის მიდევნებას. ზოგჯერ, როცა ვიღებთ წერილებს საკითხის მიუთითებლად, აღინიშნება ხოლმე არასასურველ შეტყობინებად და ვეღარ ვნახულობთ.

სწრაფი პასუხისთვის გთხოვთ მოგვწეროთ ინგლისურად, რუსულად, სპარსულად, ესპანურად, ჰინდიზე, ბენგალურად და/ან პორტუგალიურად, თუ მოგიხერხდებათ. თუ არცერთი ეს ენა არაა გამოსადეგი, მაშინ მოგვწერეთ სასურველ ენაზე, მაგრამ გაითვალისწინეთ, რომ პასუხმა შეიძლება დიდხანს გასტანოს, ვინაიდან დრო დაგვჭირდება გადასათარგმნად და გასაგებად.

## IRC და Matrix

შეგიძლიათ მონახოთ `#tor` არხი OFTC-ზე ან Tor-ის მომხმარებელთა მხარდაჭერის არხი Matrix-ზე. შესაძლოა, მაშინათვე არ გიპასუხოთ, მაგრამ ვამოწმებთ ხოლმე დაგროვებულ მონაწერებს და აუცილებლად გამოგეხმაურებით, როცა მოვიცლით.

იხილეთ, როგორ გამოიყენოთ IRC / Matrix.

## GitLab

პირველ რიგში შეამოწმეთ, ხარვეზი უკვე ცნობილია თუ არა. შეგიძლია მოიძიოთ და იხილოთ ყველა ხარვეზი, მისამართზე https://gitlab.torproject.org/. ახალი საკითხის წამოსაჭრელად, გთხოვთ მოითხოვოთ ახალი ანგარიში Tor-პროექტის GitLab-განყოფილებასთან წვდომისთვის და მონახეთ შესაფერისი საცავი ხარვეზის მოსახსენებლად. Tor-ბრაუზერთან დაკავშირებული საკითხები განიხილება Tor-ბრაუზერის ხარვეზების აღმნუსხავში. ჩვენს ვებსაიტებთან დაკავშირებულ საკითხებზე გახსენით ბილეთი ვებხარვეზების აღმნუსხავში.